Có một loại nỗi buồn ít được nói tới: buồn vì cuộc sinh của mình không diễn ra như đã hình dung. Người ngoài thường gạt đi bằng câu mẹ tròn con vuông là được rồi. Câu đó đúng, nhưng nó không làm biến mất cảm giác của người mẹ — và cảm giác đó đáng được nhìn nhận.
Những thay đổi hay gặp
- Định sinh thường nhưng phải sinh mổ.
- Định không dùng thuốc giảm đau nhưng cuối cùng phải dùng.
- Phải khởi phát chuyển dạ thay vì chờ tự nhiên.
- Cần can thiệp hỗ trợ trong lúc sinh.
- Không được da kề da ngay vì bé cần theo dõi.
- Người đi cùng không được vào.
- Cuộc sinh diễn ra ở nơi khác dự định.
Mỗi thay đổi trong danh sách này đều có lý do y tế tại thời điểm đó. Nhưng lý do y tế không tự động xoá đi cảm giác mất mát, và hai điều đó có thể cùng tồn tại.
Vì sao kế hoạch hay phải đổi
- Chuyển dạ là quá trình khó đoán trước.
- Nhiều điều chỉ bộc lộ khi nó đang diễn ra.
- Tình trạng của bé có thể thay đổi nhanh.
- Điều kiện của cơ sở tại thời điểm đó.
- Sức khoẻ của mẹ trong lúc chuyển dạ.
Không có kế hoạch nào dự đoán được hết, và điều đó đúng với mọi người chứ không riêng ai. Rất nhiều cuộc sinh phải điều chỉnh so với dự định ban đầu — đây là quy luật chứ không phải ngoại lệ.
Cảm giác hụt hẫng là chính đáng
- Nó không mâu thuẫn với việc biết ơn vì con khoẻ.
- Nó không có nghĩa là mình không thương con.
- Nó không phải là vô ơn.
- Nó có thể tồn tại song song với niềm vui.
Nhiều người mẹ giấu cảm giác này vì sợ bị đánh giá là không biết đủ. Nhưng buồn về cách một việc diễn ra và vui vì kết quả của nó là hai thứ khác nhau, và người ta hoàn toàn có thể cảm thấy cả hai cùng lúc.
Cảm giác thất bại — và vì sao nó sai
- Cơ thể không làm sai điều gì.
- Không có cách sinh nào giá trị hơn cách nào.
- Sinh mổ không phải là con đường dễ hơn.
- Dùng thuốc giảm đau không phải là yếu đuối.
- Một cuộc sinh an toàn là một cuộc sinh thành công.
Cảm giác thất bại thường đến từ những thông điệp xung quanh chứ không từ sự thật. Không ai đánh giá một người dựa trên việc họ đã sinh bằng cách nào, và nếu ai đó làm vậy thì vấn đề nằm ở họ.
Hỏi lại về cuộc sinh của mình
- Viết sẵn câu hỏi trước buổi tái khám.
- Hỏi vì sao có quyết định đó tại thời điểm đó.
- Hỏi điều đó có ảnh hưởng gì tới lần sau không.
- Xin bản tóm tắt quá trình nếu có.
- Đi cùng người đã ở đó để bổ sung chi tiết.
Rất nhiều người mẹ thấy nhẹ hẳn sau khi được giải thích lại. Trong lúc chuyển dạ, thông tin đến rời rạc và trí nhớ không ghi lại đầy đủ, nên câu chuyện trong đầu về sau thường thiếu mảnh và nghe đáng sợ hơn thực tế.
Nói ra với ai
- Người bạn đời hoặc người đã ở bên lúc đó.
- Nữ hộ sinh hoặc bác sĩ trong buổi tái khám.
- Người thân đã từng trải qua điều tương tự.
- Chuyên gia tâm lý nếu cảm giác kéo dài.
Điều cần tránh là im lặng vì nghĩ rằng không ai hiểu hoặc rằng mình không có quyền buồn. Nói ra một lần thường đã làm nhẹ đi đáng kể, và nó cũng giúp người xung quanh biết cách hỗ trợ.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
- Hồi tưởng lại cuộc sinh một cách đau khổ, lặp đi lặp lại.
- Ác mộng hoặc mất ngủ vì nghĩ tới nó.
- Né tránh mọi thứ nhắc tới bệnh viện hoặc cuộc sinh.
- Cảm giác tê liệt hoặc tách rời khỏi con.
- Buồn kéo dài nhiều tuần, không thấy khá lên.
- Ảnh hưởng tới việc chăm con hoặc chăm bản thân.
Những biểu hiện này cần được hỗ trợ và có cách giúp. Hãy nói với bác sĩ hoặc nhân viên y tế theo dõi sau sinh — sức khoẻ tinh thần của người mẹ là một phần chính đáng của chăm sóc hậu sản, không phải chuyện phụ.
Khi người xung quanh nói những câu vô tình
- Miễn con khoẻ là được rồi.
- Sinh mổ thì sướng, khỏi đau đẻ.
- Sao không cố thêm chút nữa.
- Hồi tôi sinh thường có sao đâu.
Phần lớn những câu này xuất phát từ ý tốt nhưng chúng gạt đi cảm xúc thay vì lắng nghe. Người mẹ không cần phải tranh luận — một câu ngắn kiểu em hiểu, nhưng em vẫn cần thời gian để quen với chuyện này là đủ, và không cần giải thích thêm.
Cho lần sau
- Hỏi bác sĩ những gì cần lưu ý cho lần mang thai tiếp theo.
- Biết rõ lý do của lần này giúp chuẩn bị tốt hơn.
- Lần sau không nhất thiết lặp lại lần này.
Nhiều người mẹ mang nỗi lo rằng lần sau sẽ y hệt. Đây là điều đáng hỏi bác sĩ, vì câu trả lời thường cụ thể hơn và nhẹ hơn nhiều so với những gì mình tự tưởng tượng.
Một cách nghĩ cuối
Cuộc sinh là một ngày, và làm mẹ là nhiều năm. Ngày đó có thể không diễn ra như đã hình dung, và mình có quyền buồn về điều đó — nhưng nó không định nghĩa gì về người mẹ mình sẽ là. Điều đáng làm là cho phép mình buồn, nói ra với ai đó, và xin giúp đỡ nếu cảm giác ấy không nhẹ đi theo thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Cảm thấy thất bại vì phải sinh mổ có bình thường không?
Cảm giác đó rất phổ biến và chính đáng, nhưng nó không phản ánh sự thật. Cách em bé chào đời không nói lên điều gì về người mẹ, và một cuộc sinh an toàn là một cuộc sinh thành công.
Vì sao kế hoạch hay phải thay đổi?
Vì chuyển dạ là quá trình khó đoán và nhiều điều chỉ bộc lộ khi nó đang diễn ra, chẳng hạn tiến triển chậm, thay đổi ở tim thai hay tình huống cần can thiệp nhanh. Những quyết định đó dựa trên an toàn của mẹ và bé tại thời điểm cụ thể.
Có nên hỏi lại về những gì đã xảy ra không?
Nên. Nhiều cơ sở sẵn sàng giải thích lại quá trình cuộc sinh trong buổi tái khám, và việc hiểu rõ lý do của từng quyết định thường giúp rất nhiều về mặt tâm lý. Hãy viết sẵn câu hỏi trước khi đi.
Khi nào cảm giác này cần được hỗ trợ chuyên môn?
Khi nó kéo dài nhiều tuần, khi hay hồi tưởng lại cuộc sinh một cách đau khổ, khi mất ngủ hoặc né tránh mọi thứ nhắc tới nó, hoặc khi ảnh hưởng tới việc chăm con. Hãy nói với bác sĩ để được giới thiệu hỗ trợ phù hợp.