Nhiều người bước vào cuộc sinh chỉ biết đúng hai từ: đẻ thường và gây tê. Thực ra giữa hai cực đó có cả một dải lựa chọn, và phần lớn người sẽ dùng nhiều cách khác nhau ở các giai đoạn khác nhau. Bài này vẽ ra bản đồ đó.
Nhóm không dùng thuốc
- Thay đổi tư thế và đi lại.
- Bóng lớn để ngồi và lắc hông.
- Nước ấm: tắm vòi sen hoặc ngâm nếu cơ sở có.
- Xoa bóp, ấn vùng thắt lưng.
- Chườm ấm hoặc chườm mát.
- Kỹ thuật hít thở và thư giãn.
- Không gian yên, ánh sáng dịu, nhạc nhẹ.
- Có người hỗ trợ bên cạnh liên tục.
Nhóm này thường được dùng từ đầu và không loại trừ các cách khác. Điểm chung của chúng là không có tác dụng phụ đáng kể và người mẹ giữ được toàn quyền vận động — điều rất giá trị ở giai đoạn sớm.
Nhóm dùng thuốc
- Gây tê vùng, trong đó gây tê ngoài màng cứng là phổ biến nhất.
- Thuốc giảm đau toàn thân theo chỉ định.
- Hỗn hợp khí hít giảm đau ở một số cơ sở.
- Gây tê tại chỗ cho những thủ thuật nhỏ.
Mỗi phương pháp có chỉ định, điều kiện áp dụng và đặc điểm riêng, và việc chọn phương pháp nào phải do bác sĩ quyết định sau khi đánh giá tình trạng cụ thể. Đây là chỗ cần hỏi trực tiếp chứ không nên kết luận từ lời kể của người khác.
Mỗi cách hợp với giai đoạn nào
- Giai đoạn sớm: tư thế, đi lại, nước ấm, xoa bóp.
- Giai đoạn cơn gò mạnh dần: các cách trên cộng với cân nhắc phương pháp dùng thuốc.
- Giai đoạn rặn: hít thở theo hướng dẫn, tư thế phù hợp.
- Sau sinh: giảm đau theo chỉ định nếu cần khâu hoặc có can thiệp.
Cách nghĩ theo giai đoạn hữu ích hơn nhiều so với việc chọn trước một phương pháp duy nhất cho cả cuộc sinh. Chuyển dạ là một quá trình thay đổi, và cách giảm đau cũng nên thay đổi theo.
Những câu nên hỏi trước
- Nơi em sinh có những phương pháp giảm đau nào?
- Có sẵn suốt ngày đêm không hay chỉ trong giờ?
- Điều kiện để được áp dụng là gì?
- Trong trường hợp của em có gì cần lưu ý không?
- Nếu em đổi ý giữa chừng thì có được không?
- Chi phí ra sao và bảo hiểm chi trả thế nào?
Câu hỏi về việc có sẵn suốt ngày đêm hay không là câu rất thực tế mà ít người nghĩ tới. Chuyển dạ không chọn giờ, và biết trước điều kiện của nơi mình sinh giúp đặt kỳ vọng đúng.
Những gì ảnh hưởng tới lựa chọn
- Tình trạng sức khoẻ của mẹ.
- Tiến triển của cuộc chuyển dạ.
- Tình trạng của bé.
- Điều kiện của cơ sở.
- Mong muốn của người mẹ.
- Một số bệnh lý hoặc thuốc đang dùng.
Mong muốn của người mẹ nằm trong danh sách này và đáng được nói ra rõ ràng. Nhưng nó là một trong nhiều yếu tố, và khi các yếu tố khác đổi thì kế hoạch có thể phải đổi theo — đó không phải là bị tước quyền quyết định.
Sự có mặt của người hỗ trợ
Trong tất cả các biện pháp không dùng thuốc, việc có một người hỗ trợ ở bên liên tục là thứ được nhiều người nhắc tới nhất. Họ không cần làm gì cao siêu: xoa lưng, đưa nước, giữ không khí bình tĩnh, nhắc nhịp thở. Hãy hỏi trước nơi mình sinh về quy định người đi cùng để chuẩn bị đúng.
Nước ấm — cách đơn giản và hiệu quả
- Xả vòi sen ấm lên vùng lưng dưới trong cơn.
- Ngâm mình nếu cơ sở có bồn và chưa vỡ ối.
- Kết hợp với tư thế ngả về trước.
- Hỏi trước xem cơ sở có điều kiện này không.
Sau khi vỡ ối thì không ngâm mình, nhưng vòi sen thường vẫn dùng được — hãy hỏi nhân viên y tế tại chỗ. Đây là biện pháp rẻ, không tác dụng phụ và nhiều người thấy hiệu quả rõ.
Điều ít ai nói trước
- Không có cách nào làm hết đau hoàn toàn trong mọi trường hợp.
- Hiệu quả khác nhau giữa mỗi người.
- Kế hoạch có thể phải đổi vì lý do y tế.
- Đổi ý giữa chừng là chuyện bình thường.
Đặt kỳ vọng thực tế từ đầu giúp tránh cảm giác thất bại về sau. Mục tiêu không phải là một cuộc sinh không đau mà là một cuộc sinh an toàn, trong đó cơn đau được kiểm soát ở mức mình chịu được.
Nói ra mong muốn của mình
- Nói với bác sĩ trong những buổi khám cuối.
- Ghi vào kế hoạch sinh nếu nơi đó có dùng.
- Nói lại khi vào viện.
- Nhờ người đi cùng nhắc lại giúp.
- Hỏi lại nếu điều gì thay đổi và chưa rõ lý do.
Nói ra không bảo đảm mọi thứ diễn ra như mong muốn, nhưng nó bảo đảm rằng mong muốn đó được biết tới và được cân nhắc. Đó là phần mình kiểm soát được.
Sau cuộc sinh nhìn lại
Nhiều người mẹ mang theo cảm giác tiếc nuối về cách cuộc sinh diễn ra, nhất là khi kế hoạch phải đổi. Cảm giác đó là chính đáng và đáng được nói ra với người thân hoặc với nhân viên y tế. Không có cách sinh nào là đúng hơn cách nào, và không ai nên bị đánh giá — kể cả tự đánh giá — dựa trên việc mình đã chọn cách giảm đau nào.
Câu hỏi thường gặp
Có phải chọn một cách duy nhất không?
Không. Phần lớn người phối hợp nhiều cách theo từng giai đoạn, ví dụ dùng tư thế và nước ấm ở giai đoạn sớm rồi cân nhắc phương pháp dùng thuốc khi cơn gò mạnh lên. Kế hoạch có thể thay đổi trong lúc chuyển dạ và điều đó hoàn toàn bình thường.
Nên quyết định từ trước hay tới lúc đó mới chọn?
Nên tìm hiểu và trao đổi trước để biết nơi mình sinh có những lựa chọn nào, nhưng giữ quyền đổi ý trong lúc chuyển dạ. Không ai đoán trước được cơn đau của mình sẽ thế nào, nên kế hoạch cứng nhắc thường gây thất vọng hơn là giúp ích.
Cơ sở nào cũng có đủ các lựa chọn không?
Không, mỗi cơ sở có điều kiện khác nhau về nhân lực và phương tiện. Hãy hỏi trước nơi mình dự định sinh về những phương pháp họ có và điều kiện áp dụng.
Giảm đau có ảnh hưởng tới em bé không?
Mỗi phương pháp có đặc điểm riêng và đây là câu nên hỏi trực tiếp bác sĩ trước khi quyết định. Bác sĩ sẽ giải thích lợi ích, hạn chế và sự phù hợp với tình trạng cụ thể của mình.