Đây là phương pháp giảm đau khi sinh được hỏi nhiều nhất, và cũng là chủ đề có nhiều lời đồn nhất. Bài này mô tả quy trình thực tế để người mẹ biết điều gì sẽ diễn ra, và liệt kê những câu nên hỏi bác sĩ gây mê thay vì đi tìm câu trả lời ở chỗ khác.
Nó là gì
- Thuốc tê được đưa vào khoang ngoài màng cứng ở vùng lưng.
- Nó làm giảm cảm giác đau từ vùng bụng dưới trở xuống.
- Một ống nhỏ được để lại để duy trì thuốc trong suốt cuộc chuyển dạ.
- Người mẹ vẫn tỉnh táo hoàn toàn.
Điểm cuối là điều nhiều người không biết và hay lo: đây không phải gây mê. Người mẹ tỉnh, nói chuyện được, nghe được, và chứng kiến được khoảnh khắc con chào đời.
Quy trình thực tế
- Bác sĩ gây mê hỏi bệnh sử và khám.
- Thường được đặt đường truyền tĩnh mạch trước.
- Ngồi cong lưng hoặc nằm nghiêng co người.
- Vùng lưng được sát khuẩn kỹ.
- Gây tê tại chỗ vùng da trước.
- Đặt ống nhỏ vào khoang ngoài màng cứng.
- Cố định ống bằng băng dán dọc lưng.
- Đưa thuốc và theo dõi tác dụng.
Phần khó nhất với hầu hết người mẹ không phải là mũi kim mà là việc phải giữ yên trong lúc có cơn gò. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cách phối hợp và thường chọn thời điểm giữa hai cơn.
Cảm giác thế nào
- Lúc gây tê da: châm chích như kiến đốt.
- Lúc đặt ống: tức nặng, có khi tê giật thoáng qua xuống chân.
- Sau khi thuốc bắt đầu tác dụng: ấm dần, nặng chân, cơn gò nhẹ đi.
- Thường vẫn cảm nhận được áp lực khi có cơn.
Cảm giác vẫn còn áp lực nhưng không còn đau là mô tả phổ biến nhất. Nếu vẫn đau nhiều sau khi thuốc đã có thời gian tác dụng thì phải nói ngay — có thể cần điều chỉnh.
Sau khi làm xong
- Được theo dõi huyết áp và tim thai sát hơn.
- Thường phải nằm trên giường, hạn chế đi lại.
- Có thể cần đặt ống thông tiểu.
- Đổi tư thế trên giường với sự giúp đỡ.
- Báo ngay nếu có cảm giác bất thường.
Việc phải nằm trên giường là điều nên biết trước, vì nó đổi hẳn trải nghiệm so với giai đoạn đi lại tự do trước đó. Vẫn có thể đổi tư thế, và nhân viên y tế sẽ giúp — đổi tư thế đều đặn vẫn có ích.
Những gì cần báo ngay
- Đau đầu dữ dội, nhất là khi ngồi dậy.
- Khó thở.
- Tê lan lên cao bất thường.
- Ngứa nhiều, buồn nôn nhiều.
- Vẫn đau nhiều dù đã dùng thuốc.
- Cảm giác một bên tê một bên không.
Danh sách này nên được người đi cùng biết, vì người mẹ đang tập trung vào cơn gò dễ bỏ qua. Nói ra sớm giúp điều chỉnh kịp thời.
Những câu nên hỏi bác sĩ gây mê
- Trường hợp của em có phù hợp không, có gì cần lưu ý?
- Mất bao lâu để thuốc có tác dụng?
- Em có đi lại được không sau khi làm?
- Em có rặn được không?
- Những tác dụng không mong muốn nào có thể gặp?
- Nếu chưa đủ giảm đau thì làm gì tiếp?
- Sau sinh thì ống được rút khi nào?
Buổi trao đổi với bác sĩ gây mê là lúc tốt nhất để hỏi những điều này. Đừng ngại vì sợ mất thời gian — đây là phần công việc của họ và họ mong người bệnh hiểu rõ trước khi đồng ý.
Trường hợp nào không phù hợp
- Một số rối loạn đông máu.
- Nhiễm trùng ở vùng lưng nơi định đặt.
- Một số bệnh lý cột sống.
- Tình huống quá gấp không kịp thực hiện.
- Một số thuốc đang dùng.
Đây là lý do bác sĩ gây mê phải hỏi bệnh sử kỹ trước khi làm. Hãy kể hết về thuốc đang dùng, bệnh đã có và mọi lần gây tê gây mê trước đó, kể cả những chi tiết nghĩ là không liên quan.
Về chuyện đau lưng sau sinh
Đây là lời đồn phổ biến nhất quanh phương pháp này. Thực tế là đau lưng sau sinh rất hay gặp ở cả người có và không gây tê, vì nó liên quan tới thay đổi tư thế, dây chằng giãn và việc bế con suốt ngày. Nếu lo lắng về điều này thì hãy hỏi thẳng bác sĩ gây mê trong buổi trao đổi, vì họ có thể giải thích cụ thể hơn nhiều so với lời kể truyền miệng.
Khi nào được làm
- Thời điểm do bác sĩ quyết định dựa trên tiến triển chuyển dạ.
- Cần có bác sĩ gây mê và điều kiện theo dõi.
- Không phải cơ sở nào cũng có sẵn suốt ngày đêm.
- Hãy hỏi trước nơi mình dự định sinh.
Câu hỏi về việc có sẵn suốt ngày đêm hay không rất đáng hỏi từ sớm, vì nó ảnh hưởng tới kỳ vọng và đôi khi tới cả việc chọn nơi sinh.
Nếu quyết định không làm
Không chọn phương pháp này là một lựa chọn hợp lệ và không cần giải thích với ai. Nhiều người sinh mà không dùng tới nó, và có nhiều cách giảm đau khác được phối hợp. Điều quan trọng là quyết định đó là của mình, dựa trên thông tin, chứ không phải vì nghe lời đồn hay vì áp lực từ người khác.
Nếu đã định không làm rồi lại đổi ý
Đây là tình huống rất phổ biến và không có gì đáng xấu hổ. Không ai biết trước cơn đau của mình sẽ thế nào cho tới khi trải qua. Hãy nói với nhân viên y tế bất cứ lúc nào thấy cần — họ sẽ đánh giá xem còn phù hợp không và làm nếu điều kiện cho phép. Đổi ý không phải là thất bại, nó là phản ứng hợp lý với thông tin mới.
Câu hỏi thường gặp
Gây tê ngoài màng cứng được làm thế nào?
Người mẹ được yêu cầu ngồi hoặc nằm nghiêng cong lưng, bác sĩ gây mê sát khuẩn vùng lưng, gây tê tại chỗ rồi đặt một ống nhỏ vào khoang ngoài màng cứng để đưa thuốc. Toàn bộ quá trình đặt thường không lâu và được thực hiện trong điều kiện vô khuẩn.
Có đau khi đặt không?
Vùng da được gây tê tại chỗ trước nên cảm giác thường là châm chích rồi tức nặng chứ không phải đau nhói. Điều khó nhất với nhiều người là giữ yên trong lúc đang có cơn gò, và nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cách phối hợp.
Gây tê xong có rặn được không?
Thường vẫn rặn được vì mục tiêu là giảm đau chứ không làm mất hoàn toàn khả năng vận động, tuy cảm giác mót rặn có thể khác đi. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn thời điểm và cách rặn theo dõi trên máy.
Có phải gây tê ngoài màng cứng gây đau lưng lâu dài không?
Đau lưng sau sinh rất thường gặp ở cả người có và không gây tê, nên không nên mặc định đó là hậu quả của thủ thuật. Hãy hỏi bác sĩ gây mê về các tác dụng không mong muốn có thể gặp và dấu hiệu nào cần báo lại.