Đây là nỗi lo phổ biến nhất của người mẹ cho con bú, và nó có lý do rất thực tế: không nhìn thấy được bé bú bao nhiêu. Vấn đề là phần lớn những thứ người ta dùng để tự trấn an hoặc để lo lắng đều không nói lên điều gì cả.
Những dấu hiệu đáng tin
- Số lần đi tiểu tăng dần trong những ngày đầu rồi ổn định.
- Nước tiểu nhạt màu, không sẫm.
- Phân đổi màu từ đen sang xanh rồi vàng trong tuần đầu.
- Bé tăng cân theo dõi ở các buổi khám.
- Nghe thấy tiếng nuốt đều trong lúc bú.
- Bé có lúc thoả mãn, thư giãn sau bú.
- Bé tỉnh táo và linh hoạt khi thức.
Ba dấu hiệu đầu là những thứ quan sát được ngay tại nhà mà không cần thiết bị gì. Nhân viên y tế sẽ hỏi chính những điều này khi mình gọi lo về lượng sữa.
Những thứ không nói lên gì
- Ngực mềm hay căng.
- Vắt ra được bao nhiêu.
- Bé bú lâu hay nhanh.
- Bé đòi bú thường xuyên.
- Bé quấy vào buổi chiều tối.
- Bé bú xong vẫn muốn ngậm.
- Sữa trông loãng.
Bảy điều này là những lý do phổ biến nhất khiến người mẹ nghĩ mình thiếu sữa, và không cái nào trong đó là chỉ dấu đáng tin. Hiểu điều này giúp tránh việc bổ sung không cần thiết, vốn lại làm giảm nguồn sữa thật.
Vì sao lượng vắt ra không nói lên gì
Máy vắt và tay vắt đều kém hiệu quả hơn một em bé bú đúng cách. Rất nhiều người mẹ có đủ sữa cho con nhưng vắt ra chỉ được rất ít, và họ kết luận nhầm rằng mình thiếu sữa. Đây là một trong những hiểu nhầm gây hại nhất vì nó dẫn tới bổ sung không cần thiết.
Giai đoạn bé đòi bú liên tục
- Bé bú dồn dập nhiều giờ liền, thường vào chiều tối.
- Hay xảy ra vào những mốc nhất định trong vài tháng đầu.
- Là cách bé báo cho cơ thể mẹ tạo thêm sữa.
- Thường kéo dài vài ngày rồi trở lại bình thường.
- Không phải dấu hiệu thiếu sữa.
Đây là giai đoạn nhiều người bỏ cuộc vì tưởng mình hết sữa. Biết trước rằng nó xảy ra, kéo dài vài ngày rồi qua, giúp vượt qua nó thay vì phản ứng bằng cách bổ sung.
Quấy chiều tối
- Rất nhiều bé quấy vào khoảng chiều tối.
- Đòi bú liên tục, bú rồi vẫn khóc.
- Không liên quan tới lượng sữa.
- Thường giảm dần sau vài tháng đầu.
Khung giờ này trùng đúng lúc người mẹ mệt nhất trong ngày, nên nó dễ bị đọc thành dấu hiệu thiếu sữa. Nhờ người khác bế bé đi lại trong khoảng đó, hoặc da kề da, thường giúp cả hai.
Về cân nặng
- Bé sụt một ít trong những ngày đầu là bình thường.
- Sau đó tăng trở lại và về lại cân lúc sinh trong khoảng hai tuần.
- Theo dõi ở các buổi khám theo lịch.
- Không cần cân mỗi ngày ở nhà.
- Nhìn xu hướng qua nhiều lần, không nhìn một lần đo.
Cân bé hằng ngày bằng cân gia đình là nguồn lo lắng lớn và không chính xác. Cân nặng dao động theo cữ bú và theo lúc bé vừa đi vệ sinh hay chưa — một con số đơn lẻ không nói lên gì.
Khi nào thật sự cần lo
- Số lần đi tiểu ít hơn nhiều so với dự kiến.
- Nước tiểu sẫm màu.
- Phân không chuyển sang vàng trong tuần đầu.
- Bé không tăng cân hoặc tiếp tục sụt.
- Bé lờ đờ, khó đánh thức, bú yếu.
- Bé không có lúc nào thoả mãn.
- Miệng khô, thóp trũng.
Những dấu hiệu này cần được đánh giá sớm, nhất là hai mục cuối. Hãy gọi cho nơi theo dõi sức khoẻ của bé thay vì tự xử lý.
Nếu thật sự thiếu sữa
- Có nhiều nguyên nhân và nhiều cách hỗ trợ.
- Thường bắt đầu bằng kiểm tra khớp ngậm và tần suất bú.
- Tăng số cữ bú và làm trống vú đều đặn.
- Có thể cần vắt thêm sau cữ bú.
- Nếu cần bổ sung thì nên có hướng dẫn về cách và lượng.
- Đừng tự mua sản phẩm được quảng cáo lợi sữa.
Cách bổ sung ảnh hưởng tới nguồn sữa về sau, nên nếu cần làm thì nên làm theo hướng dẫn. Đây là lúc tư vấn viên sữa mẹ hoặc nhân viên y tế giúp được nhiều nhất.
Tránh vòng lặp tự làm giảm sữa
- Lo thiếu sữa nên bổ sung thêm.
- Bé bú mẹ ít đi.
- Vú ít được làm trống nên tạo ít sữa hơn.
- Lại càng thấy thiếu.
Đây là vòng lặp rất phổ biến và nó bắt đầu từ một nỗi lo không có cơ sở. Kiểm tra bằng các dấu hiệu khách quan trước khi quyết định bổ sung là cách tránh nó.
Hỏi ai khi lo
- Nhân viên y tế theo dõi sức khoẻ của bé.
- Tư vấn viên sữa mẹ nếu cơ sở có.
- Xin được xem trực tiếp một cữ bú.
- Mang theo ghi chép về số cữ bú và số lần thay tã.
Ghi chép trong vài ngày trước khi đi hỏi biến cảm giác thành dữ liệu. Câu con em bú ít lắm không dùng được, còn câu hôm qua bú mười lần, thay bảy cái tã ướt thì dùng được ngay.
Một điều đáng nói
Nỗi lo không đủ sữa mạnh tới mức nó tự tạo ra vấn đề: lo lắng làm căng thẳng, căng thẳng làm cữ bú khó hơn. Nếu các dấu hiệu khách quan đều ổn thì hãy tin vào chúng thay vì tin vào cảm giác. Và nếu vẫn lo thì cứ đi hỏi — một lần được xác nhận bởi người có chuyên môn giá trị hơn nhiều tuần tự nghi ngờ.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào đáng tin nhất để biết bé bú đủ?
Số lần đi tiểu và tính chất phân trong những ngày đầu, cùng với việc bé tăng cân theo dõi ở các buổi khám. Đây là những chỉ số khách quan, khác với cảm giác về lượng sữa vốn rất dễ gây hiểu nhầm.
Bé quấy sau khi bú có phải do thiếu sữa không?
Không nhất thiết, vì bé quấy còn vì nhiều lý do khác như cần được ôm, mệt, đầy hơi hoặc đang trong giai đoạn tăng trưởng. Nếu bé vẫn đi tiểu đủ và tăng cân tốt thì lượng sữa nhiều khả năng không phải vấn đề.
Ngực mềm có nghĩa là hết sữa không?
Không. Sau vài tuần đầu, cơ thể điều chỉnh để tạo sữa đúng theo nhu cầu nên ngực thường mềm hơn dù sữa vẫn đủ. Cảm giác về độ căng của ngực không phải là thước đo lượng sữa.
Có nên cân bé mỗi ngày không?
Không cần và thường gây lo lắng không đáng, vì cân nặng dao động theo ngày còn cân gia đình lại không đủ chính xác. Hãy theo dõi cân nặng ở các buổi khám theo lịch và nói với nhân viên y tế nếu lo lắng.