Đây là chặng mà nhiều người hình dung sai nhất. Trong phim thì nó là cảnh hét lên vài lần rồi xong. Thực tế nó là một quá trình có nhịp, có nghỉ, và với nhiều người là chặng dễ chịu hơn về mặt tinh thần so với giai đoạn trước đó.
Cảm giác mót rặn
- Áp lực mạnh xuống vùng hậu môn.
- Giống cảm giác buồn đi nặng nhưng mạnh hơn nhiều.
- Xuất hiện trong cơn gò rồi giảm đi giữa hai cơn.
- Cơ thể thường tự đẩy mà không cần cố.
Cảm giác này tự nhiên tới mức nhiều người ngạc nhiên vì không phải học gì cả. Nếu đã dùng gây tê vùng thì cảm giác có thể mờ hơn, và khi đó nhân viên y tế sẽ hướng dẫn thời điểm rặn theo dõi trên máy.
Vì sao không nên rặn quá sớm
- Cổ tử cung chưa mở hết thì rặn không đưa bé xuống được.
- Có thể gây phù nề cổ tử cung.
- Làm mất sức vô ích cho chặng sau.
- Có thể làm chậm tiến triển chung.
Nếu thấy mót rặn mà nhân viên y tế bảo chưa, hãy thổi ra từng hơi ngắn qua miệng thay vì giữ hơi — cách này giúp kìm lại phản xạ. Đây là kỹ thuật nên tập trước vì lúc đó rất khó học mới.
Cách rặn
- Đợi cơn gò bắt đầu.
- Hít một hơi sâu.
- Giữ hơi và dồn lực xuống dưới, không lên mặt.
- Giữ trong vài giây rồi lấy hơi và rặn tiếp trong cùng cơn.
- Cằm hơi cúi về ngực, lưng hơi cong.
- Thả lỏng vùng đáy chậu, không siết lại.
Hai lỗi hay gặp nhất là dồn lực lên mặt và cổ thay vì xuống dưới, và siết chặt vùng đáy chậu vì sợ. Nhân viên y tế sẽ nhắc và điều chỉnh, nên hãy nghe theo hướng dẫn tại chỗ hơn là theo bất cứ bài viết nào.
Nghỉ giữa các lần rặn
- Thả lỏng hoàn toàn khi hết cơn.
- Buông tay chân, thở bình thường.
- Uống một ngụm nước nếu được phép.
- Thấm mồ hôi, làm mát mặt.
- Không nghĩ tới cơn sau.
Khoảng nghỉ này quan trọng như chính lần rặn. Người đi cùng có thể giúp nhiều ở đây: thấm mồ hôi, đưa nước, nhắc thả lỏng vai.
Các tư thế rặn
- Nằm nghiêng, một chân được đỡ lên.
- Nửa ngồi, lưng được kê cao.
- Quỳ chống tay.
- Ngồi xổm có chỗ vịn.
- Đứng vịn có người đỡ.
- Nằm ngửa có chỗ đặt chân.
Điều kiện theo dõi và quy trình của từng cơ sở ảnh hưởng tới việc tư thế nào khả thi, nên hãy hỏi nhân viên y tế. Nếu có mong muốn riêng thì nói ra sớm, và nếu không thực hiện được thì hỏi lý do.
Khi đã dùng gây tê vùng
- Cảm giác mót rặn có thể mờ hơn hoặc muộn hơn.
- Nhân viên y tế hướng dẫn thời điểm theo dõi trên máy.
- Giai đoạn rặn có thể dài hơn một chút.
- Vẫn rặn hiệu quả được.
- Đổi tư thế trên giường vẫn nên làm.
Nhiều người lo rằng không cảm nhận được thì không rặn được. Thực tế là vẫn rặn được khi có hướng dẫn, chỉ là phải dựa vào chỉ dẫn bên ngoài nhiều hơn dựa vào cảm giác của mình.
Khi bé sắp ra
- Cảm giác rát bỏng ở vùng đáy chậu.
- Nhân viên y tế thường bảo ngừng rặn hoặc rặn nhẹ.
- Thổi ra từng hơi ngắn thay vì rặn mạnh.
- Mục tiêu là để bé ra từ từ.
Đây là lúc nghe theo hướng dẫn quan trọng nhất trong cả cuộc sinh. Việc để bé ra chậm lại giúp mô có thời gian giãn và giảm nguy cơ rách nhiều. Cảm giác rát này thường chỉ kéo dài rất ngắn.
Những gì có thể xảy ra
- Đi tiêu hoặc đi tiểu trong lúc rặn — rất thường gặp, nhân viên y tế coi là bình thường.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Run chân.
- Cảm giác kiệt sức giữa các lần rặn.
Mục đầu là nỗi ngại của rất nhiều người và nó gần như luôn xảy ra ở mức nào đó. Nhân viên y tế xử lý việc này hàng ngày và không ai để ý — nhưng nỗi ngại đó lại khiến nhiều người rặn dè dặt và kém hiệu quả. Đây là điều đáng biết trước để bỏ qua.
Nếu giai đoạn rặn kéo dài
- Nhân viên y tế theo dõi tiến triển và tình trạng bé.
- Có thể gợi ý đổi tư thế.
- Có thể đề nghị hỗ trợ bằng dụng cụ.
- Trong một số tình huống có thể chuyển sang mổ.
- Hãy hỏi lý do của mỗi đề nghị.
Những quyết định này dựa trên an toàn của mẹ và bé tại thời điểm đó. Hiểu được lý do giúp chấp nhận dễ hơn nhiều, và cũng giúp về sau khi nhìn lại cuộc sinh của mình.
Lời của người đi cùng
Ở chặng này, những câu ngắn và cụ thể có ích hơn cả: em làm tốt lắm, cơn này qua rồi, thở đi. Tránh những câu như sắp xong rồi hoặc cố lên nữa đi. Và điều quan trọng nhất vẫn là giữ bình tĩnh — sự bình tĩnh của người bên cạnh truyền sang nhanh hơn bất cứ lời động viên nào.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào thì bắt đầu rặn?
Khi cổ tử cung đã mở hết và có cảm giác mót rặn, và thời điểm cụ thể do nhân viên y tế xác định qua thăm khám. Rặn quá sớm khi cổ tử cung chưa mở hết có thể gây phù nề và làm chậm tiến triển.
Rặn thế nào cho đúng?
Thường là hít một hơi sâu, giữ hơi rồi rặn dồn xuống dưới như khi đi nặng, giữ trong khoảng vài giây rồi lấy hơi và rặn tiếp trong cùng một cơn. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn nhịp cụ thể theo tình huống, nên hãy nghe theo hướng dẫn tại chỗ.
Giai đoạn rặn kéo dài bao lâu?
Rất khác nhau, từ vài chục phút tới vài giờ, và thường dài hơn ở người sinh con đầu hoặc khi đã dùng gây tê vùng. Nhân viên y tế theo dõi tiến triển và sẽ báo nếu cần hỗ trợ thêm.
Tư thế nào giúp rặn hiệu quả nhất?
Không có tư thế tốt nhất cho mọi người, nhưng các tư thế dựng người hoặc nằm nghiêng thường được nhiều người thấy hiệu quả hơn nằm ngửa. Hãy hỏi nhân viên y tế xem tư thế nào phù hợp với điều kiện theo dõi của mình.