Giờ đầu sau khi bé ra là khoảng thời gian rất nhiều việc diễn ra cùng lúc, trong khi người mẹ thì vừa kiệt sức vừa xúc động và khó tiếp nhận thông tin. Biết trước từng việc giúp mình không bị cuốn đi và có thể nói ra mong muốn của mình.
Ngay khi bé ra
- Bé được lau khô và giữ ấm.
- Đánh giá nhanh tình trạng của bé.
- Nếu ổn, bé được đặt lên ngực mẹ.
- Đắp khăn ấm lên cả hai.
- Dây rốn được kẹp và cắt.
Thứ tự và chi tiết có thể khác nhau giữa các cơ sở. Nếu có mong muốn cụ thể, chẳng hạn được da kề da ngay hoặc được chờ một lúc mới cắt dây rốn, hãy nói ra từ trước và nhắc lại khi vào viện.
Da kề da
- Bé nằm trần trên ngực trần của mẹ, đắp khăn lên trên.
- Giúp bé giữ ấm và ổn định nhịp thở, nhịp tim.
- Hỗ trợ việc bú mẹ sớm.
- Giúp mẹ và bé làm quen với nhau.
- Nên kéo dài càng lâu càng tốt trong giờ đầu.
Nếu mẹ chưa thể da kề da vì đang được chăm sóc y tế, người đi cùng có thể làm thay. Điều này ít được biết tới nhưng nhiều cơ sở cho phép, và nó có ích cho bé cũng như cho người đi cùng.
Về dây rốn
- Nhiều hướng dẫn khuyến khích chờ một khoảng trước khi kẹp cắt.
- Thời điểm cụ thể do nhân viên y tế quyết định.
- Người đi cùng đôi khi được mời cắt dây rốn.
- Trong tình huống cần xử lý nhanh thì thứ tự có thể khác.
Nếu muốn người đi cùng được cắt dây rốn thì hãy nói trước. Đây là chi tiết nhỏ nhưng có ý nghĩa với nhiều gia đình, và nó dễ bị bỏ qua nếu không ai nhắc.
Lần bú đầu tiên
- Nhiều bé tự tìm vú trong giờ đầu nếu được da kề da.
- Bé có thể liếm, mút tay, rồi dần tìm tới vú.
- Đừng vội, hãy để bé tự tìm.
- Nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cách đặt bé.
- Sữa non rất ít nhưng đủ cho dạ dày nhỏ của bé.
Lượng sữa non trong những giờ đầu chỉ vài giọt và đó là điều bình thường — dạ dày bé sơ sinh rất nhỏ. Nỗi lo con đói trong giờ đầu là nỗi lo rất phổ biến và thường không có cơ sở, nhưng nếu lo thì cứ hỏi nhân viên y tế thay vì tự xử lý.
Giai đoạn sổ nhau
- Diễn ra trong lúc mẹ đang bế bé.
- Có vài cơn gò nhẹ hơn hẳn.
- Bánh nhau được kiểm tra xem có đủ không.
- Vết rách hoặc vết rạch được khâu nếu có.
- Theo dõi lượng máu mất.
Phần lớn người mẹ hầu như không để ý tới giai đoạn này vì đang nhìn con. Điều đó bình thường, và nhân viên y tế sẽ lo phần theo dõi.
Những việc làm cho bé trong giờ đầu
- Cân, đo, đánh giá tình trạng chung.
- Đeo vòng nhận dạng.
- Tiêm vitamin K theo chỉ định.
- Nhỏ mắt theo quy trình.
- Tiêm phòng theo lịch của cơ sở.
- Kiểm tra toàn thân.
Nhiều thao tác trong số này làm được ngay khi bé đang nằm trên ngực mẹ hoặc hoãn lại tới sau giờ đầu. Nếu muốn giữ trọn thời gian da kề da thì hãy nói ra, và hỏi xem việc nào có thể hoãn được.
Theo dõi mẹ trong những giờ đầu
- Huyết áp, mạch, nhiệt độ.
- Lượng máu ra.
- Độ co hồi của tử cung.
- Khả năng đi tiểu.
- Mức đau.
Những giờ đầu sau sinh là lúc nguy cơ chảy máu cao nhất, nên việc kiểm tra thường xuyên là cần thiết dù có làm phiền giấc nghỉ. Báo ngay nếu thấy máu ra nhiều bất thường, chóng mặt hoặc mệt lả.
Những gì mẹ cần trong giờ này
- Uống nước.
- Ăn nhẹ nếu thấy đói.
- Được giữ ấm, nhiều người thấy rét run sau sinh.
- Được giúp đi vệ sinh lần đầu.
- Không gian yên, ít khách.
Rét run sau sinh là hiện tượng rất thường gặp và thường không có gì nghiêm trọng, nhưng nó làm nhiều người hoảng. Nói với nhân viên y tế và xin thêm chăn là đủ.
Vai trò người đi cùng
- Nhắc nhân viên y tế về mong muốn da kề da nếu cần.
- Đưa nước, hỗ trợ mẹ ăn nhẹ.
- Da kề da với bé nếu mẹ chưa thể.
- Báo tin cho người thân.
- Lọc bớt khách thăm.
- Chụp vài tấm ảnh nếu gia đình muốn.
Lọc bớt khách là việc có giá trị lớn nhất trong giờ này. Đây là khoảng thời gian mẹ và bé cần yên tĩnh nhất, và người mẹ thường ngại từ chối người tới thăm.
Nếu bé phải đi theo dõi
Trong một số trường hợp bé cần được chăm sóc riêng ngay sau sinh, và khi đó giờ đầu sẽ diễn ra khác. Điều này làm nhiều người mẹ hụt hẫng nặng. Hãy hỏi khi nào được gặp con, xin được vắt sữa non sớm nếu có thể, và nhờ người đi cùng đi theo bé. Da kề da vẫn làm được sau đó, và việc bắt đầu muộn hơn không làm mất đi giá trị của nó.
Câu hỏi thường gặp
Da kề da có quan trọng không?
Da kề da ngay sau sinh được khuyến khích rộng rãi vì giúp bé giữ ấm, ổn định nhịp thở và nhịp tim, đồng thời hỗ trợ việc bú mẹ sớm. Nếu mẹ hoặc bé cần được chăm sóc y tế trước thì vẫn làm được sau đó, và người đi cùng cũng có thể da kề da trong lúc chờ.
Vì sao có nơi chờ một lúc mới cắt dây rốn?
Việc chờ một khoảng trước khi cắt dây rốn được nhiều hướng dẫn khuyến khích vì lợi ích cho dự trữ sắt của bé. Thời điểm cụ thể do nhân viên y tế quyết định tuỳ tình trạng của mẹ và bé lúc đó.
Bé bú ngay được không?
Nhiều bé tự tìm vú trong giờ đầu nếu được đặt da kề da, và cho bú sớm được khuyến khích. Nếu bé chưa bú ngay thì cũng đừng lo — hãy nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cách đặt bé và cách vắt sữa non nếu cần.
Sữa non ít quá thì bé có đủ không?
Lượng sữa non trong những giờ đầu rất ít là chuyện bình thường vì dạ dày bé còn rất nhỏ. Nếu lo bé bú không đủ thì hãy nói với nhân viên y tế để được đánh giá và hướng dẫn thay vì tự cho bé dùng thứ khác.