Sáu tuần sau sinh là giai đoạn ít được theo dõi nhất nhưng lại có những biến chứng nghiêm trọng nhất. Người mẹ thì kiệt sức, thiếu ngủ và tập trung hết vào em bé; mọi sự chú ý của gia đình cũng dồn về đứa trẻ. Đó là lý do danh sách này nên được cả nhà biết.
Gọi cấp cứu ngay
- Chảy máu nhiều, thấm đầy băng trong thời gian ngắn.
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Co giật.
- Lơ mơ, không tỉnh táo, nói lộn xộn.
- Ngất hoặc gần ngất.
- Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc làm hại em bé.
Mục cuối cần được nói tới rõ ràng dù khó nói. Đây là tình huống khẩn cấp về tâm thần và cần được xử lý ngay như mọi cấp cứu khác — không phải điều để giấu hay để xấu hổ.
Đi khám trong ngày
- Sốt.
- Sản dịch có mùi hôi.
- Sản dịch đang nhạt lại đỏ tươi và nhiều lên.
- Đau bụng dưới tăng lên.
- Vết mổ hoặc vết khâu sưng đỏ, chảy dịch.
- Đau, sưng, nóng ở một bên bắp chân.
- Đau đầu dữ dội không đỡ.
- Nhìn mờ, thấy đốm sáng.
- Phù mặt và tay tăng nhanh.
- Tiểu buốt, tiểu rát, không kiểm soát được tiểu tiện.
- Một bên vú đỏ, nóng, đau kèm sốt.
Nhóm gồm đau đầu dữ dội, nhìn mờ và phù tăng nhanh là dấu hiệu tiền sản giật, và điều nhiều người không biết là nó có thể xảy ra cả sau khi đã sinh. Đừng gạt đi với suy nghĩ rằng sinh xong rồi thì hết lo.
Chảy máu sau sinh
- Có thể xảy ra cả nhiều ngày sau khi ra viện.
- Dấu hiệu: máu ra nhiều đột ngột, cục máu lớn.
- Kèm theo: chóng mặt, tim đập nhanh, da nhợt, vã mồ hôi.
- Đây là tình huống có thể diễn tiến nhanh.
- Gọi cấp cứu, đừng tự lái xe đi.
Người nhà nên biết cách ước lượng: thấm đầy một băng vệ sinh trong thời gian ngắn là mức cần gọi. Đừng để người mẹ tự đánh giá khi cô ấy đang chóng mặt — lúc đó khả năng phán đoán đã giảm.
Nhiễm trùng hậu sản
- Sốt là dấu hiệu chính.
- Có thể kèm ớn lạnh, đau bụng dưới.
- Sản dịch có mùi hôi.
- Hoặc nhiễm trùng ở vết mổ, vết khâu.
- Hoặc nhiễm trùng đường tiểu, viêm vú.
Sốt sau sinh luôn là lý do đi khám, kể cả khi thấy người vẫn tạm ổn. Nguồn nhiễm trùng có thể ở nhiều chỗ khác nhau và cần được xác định đúng để điều trị đúng.
Huyết khối
- Đau, sưng, nóng, đỏ ở một bên bắp chân.
- Khó thở đột ngột.
- Đau ngực tăng khi hít sâu.
- Ho ra máu.
- Tim đập nhanh.
Nguy cơ này cao hơn trong những tuần sau sinh, nhất là sau mổ hoặc khi ít vận động. Đó là lý do việc đi lại nhẹ đều đặn được nhấn mạnh ngay từ ngày đầu.
Viêm vú
- Một vùng ở vú đỏ, nóng, đau.
- Kèm sốt và cảm giác ớn lạnh, mệt như bị cúm.
- Thường xuất hiện ở một bên.
- Đi khám sớm, đừng chờ.
- Thường vẫn tiếp tục cho bú được — hỏi nhân viên y tế.
Nhiều người nghĩ đây là chuyện nhỏ và chịu đựng vài ngày. Xử lý sớm thường đơn giản hơn nhiều, và cảm giác mệt như bị cúm kèm đau một bên vú là dấu hiệu khá đặc trưng đáng nhận ra.
Dấu hiệu về tâm thần
- Buồn kéo dài quá hai tuần và không khá lên.
- Không ngủ được ngay cả khi bé đang ngủ.
- Không ăn được, không chăm nổi bản thân.
- Cảm giác tê liệt hoặc tách rời khỏi con.
- Lo lắng quá mức, ám ảnh về sự an toàn của bé.
- Nghe thấy hoặc nhìn thấy những thứ người khác không thấy.
- Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc làm hại bé.
Hai mục cuối là cấp cứu và cần được xử lý ngay. Những mục còn lại là lý do đi khám sớm. Tất cả đều có cách điều trị, và không có mục nào trong đó là lỗi của người mẹ.
Vì sao người nhà cần biết danh sách này
- Người mẹ mới sinh quá mệt để tự đánh giá.
- Cô ấy thường ngại làm phiền và nói giảm đi.
- Mọi chú ý của gia đình dồn về em bé.
- Một số dấu hiệu chỉ người ngoài nhìn thấy được.
Nếu người nhà thấy bất thường mà người mẹ nói không sao, hãy cứ gọi cho cơ sở y tế và mô tả những gì mình quan sát. Nhân viên y tế sẽ quyết định, và họ mong nhận cuộc gọi sớm hơn là muộn.
Làm một tờ dán tủ lạnh
- Số điện thoại của cơ sở đã sinh.
- Số của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh theo dõi.
- Ngày sinh và cách sinh.
- Bệnh lý và thuốc đang dùng.
- Ba dòng lớn nhất: chảy máu nhiều · sốt · khó thở thì gọi ngay.
Tờ giấy này mất mười phút để làm và nó dùng được bởi bất cứ ai có mặt trong nhà lúc cần. Lúc hoảng thì không ai nhớ được số nào gọi.
Đừng ngại gọi
Nỗi ngại làm phiền là thứ khiến nhiều người chờ đợi, và trong sáu tuần này thì chờ đợi có giá. Nhân viên y tế quen với những cuộc gọi như vậy và họ muốn nhận chúng sớm. Gọi mười lần mà chín lần được bảo yên tâm vẫn tốt hơn nhiều so với một lần không gọi.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào là gấp nhất?
Chảy máu nhiều, khó thở, đau ngực, co giật, lơ mơ không tỉnh táo — những dấu hiệu này cần gọi cấp cứu ngay. Sốt và đau đầu dữ dội cũng là nhóm phải đi khám trong ngày, không chờ tới lịch hẹn.
Tiền sản giật có thể xảy ra sau khi đã sinh không?
Có, và đây là điều nhiều người không biết. Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng trên rốn bên phải hoặc phù tăng nhanh trong những tuần sau sinh đều là lý do đi khám ngay.
Vì sao sau sinh dễ bị huyết khối?
Vì máu ở giai đoạn này dễ đông hơn và người mẹ thường ít vận động trong những ngày đầu, nhất là sau mổ. Đau, sưng, nóng ở một bên bắp chân hoặc khó thở đột ngột là dấu hiệu phải đi khám ngay.
Người nhà nên làm gì nếu thấy bất thường mà mẹ nói không sao?
Hãy gọi cho cơ sở y tế và mô tả những gì mình quan sát được. Người mẹ mới sinh thường rất mệt và hay đánh giá thấp tình trạng của mình, nên quan sát của người nhà là thông tin có giá trị.