Cơ thể sau sinh: sàn chậu, són tiểu và cái bụng chưa về

Sau khi sinh, nhiều người mẹ nhìn vào gương và thấy một cơ thể không quen. Điều ít ai nói trước là nó sẽ không trở lại chính xác như cũ, và điều đó hoàn toàn bình thường. Bài này về những thay đổi cụ thể, cái gì cải thiện được và khi nào nên đi khám.

Cơ sàn chậu

• Nhóm cơ đỡ bàng quang, tử cung và trực tràng.
• Bị kéo giãn trong thai kỳ và trong lúc sinh.
• Yếu đi sau sinh ở cả người sinh thường lẫn sinh mổ.
• Có thể phục hồi được bằng tập luyện đều đặn.

Điều nhiều người không biết là sinh mổ cũng ảnh hưởng tới sàn chậu, vì chính thai kỳ đã tạo áp lực lên nhóm cơ này trong nhiều tháng. Vì vậy việc tập không chỉ dành cho người sinh thường.

Són tiểu

• Rò rỉ khi cười, ho, hắt hơi, nhảy, chạy.
• Rất phổ biến trong những tuần đầu.
• Nhiều trường hợp cải thiện dần theo tháng.
• Tập cơ sàn chậu đều đặn giúp đáng kể.
• Nếu kéo dài quá vài tháng thì nên đi khám.

Đây là vấn đề rất nhiều người chịu đựng im lặng nhiều năm vì nghĩ là chuyện đương nhiên của người đã sinh con. Nó không phải vậy — có cách điều trị, gồm cả vật lý trị liệu sàn chậu, và đi khám sớm thì kết quả tốt hơn.

Tập cơ sàn chậu

• Siết nhóm cơ như khi nhịn tiểu, giữ vài giây rồi thả.
• Không siết mông, không siết bụng, không nín thở.
• Làm nhiều lần trong ngày, đều đặn.
• Kết hợp cả nhịp giữ lâu và nhịp siết nhanh.
• Hỏi bác sĩ về thời điểm bắt đầu và cách tập đúng.

Nhiều người tập sai bằng cách siết mông hoặc gồng bụng, và khi đó bài tập không có tác dụng. Nếu có điều kiện, một buổi hướng dẫn với chuyên gia vật lý trị liệu sàn chậu đáng giá hơn nhiều tháng tập sai.

Dấu hiệu sàn chậu cần được khám

• Són tiểu kéo dài sau vài tháng.
• Không kiểm soát được trung tiện hoặc đại tiện.
• Cảm giác nặng, tụt hoặc có gì đó sa xuống ở vùng âm đạo.
• Đau vùng chậu kéo dài.
• Đau khi quan hệ.

Mục thứ hai và thứ ba là những điều rất khó nói và cũng rất đáng nói. Chúng có cách điều trị, và để lâu thì khó xử lý hơn. Nhân viên y tế gặp những vấn đề này thường xuyên và không ai đánh giá gì.

Cơ bụng tách

• Hai dải cơ thẳng bụng giãn xa nhau trong thai kỳ.
• Biểu hiện: chỗ hõm dọc giữa bụng, rõ khi ngồi dậy.
• Bụng vẫn nhô ra dù đã giảm cân.
• Nhiều trường hợp cải thiện dần trong vài tháng.
• Một số bài tập bụng thông thường lại làm nặng thêm.

Điều cuối quan trọng: gập bụng kiểu thông thường có thể làm tình trạng này nặng hơn. Nếu nghi có cơ bụng tách thì hãy đi khám để được hướng dẫn bài tập phù hợp, thay vì tự tập theo video.

Bụng và cân nặng

• Tử cung mất khoảng sáu tuần để về kích thước cũ.
• Da bụng cần nhiều tháng để co lại, và không phải lúc nào cũng về như cũ.
• Cân nặng giảm dần, tốc độ khác nhau ở mỗi người.
• Cho con bú tiêu thêm năng lượng nhưng không phải cách giảm cân.
• Không ăn kiêng khắt khe khi đang cho con bú.

Áp lực phải lấy lại vóc dáng nhanh là thứ gây hại nhiều hơn là giúp trong giai đoạn này. Cơ thể vừa làm một việc rất lớn và đang hồi phục; ưu tiên hợp lý là ăn đủ, ngủ được và vận động nhẹ, chứ không phải con số trên cân.

Rụng tóc sau sinh

• Thường bắt đầu vài tháng sau sinh.
• Rụng nhiều, có khi từng nắm khi gội.
• Là hiện tượng bình thường do thay đổi nội tiết.
• Thường tự hết và tóc mọc lại trong vòng khoảng một năm.
• Nếu kèm mệt nhiều và các triệu chứng khác thì nên đi khám.

Hiện tượng này làm nhiều người hoảng vì nó đến đúng lúc đang mệt mỏi nhất. Biết trước rằng nó xảy ra và sẽ qua giúp giảm hẳn nỗi lo.

Những thay đổi khác thường gặp

• Bàn chân to hơn, đi giày cũ không vừa.
• Ngực thay đổi hình dáng.
• Da bụng và da đùi có vết rạn, mờ dần theo thời gian.
• Đổ mồ hôi nhiều, nhất là ban đêm, trong vài tuần đầu.
• Đau lưng do tư thế bế con và cho bú.

Đau lưng sau sinh rất phổ biến và phần lớn liên quan tới tư thế: cúi người khi cho bú, bế con một bên hông, cúi xuống nhấc bé. Điều chỉnh tư thế và kê gối khi cho bú giải quyết được phần lớn.

Quay lại vận động

• Đi bộ nhẹ sớm, tăng dần.
• Bài tập sàn chậu theo hướng dẫn.
• Hỏi bác sĩ trước khi tập mạnh hơn hoặc tập bụng.
• Dừng nếu thấy đau, són tiểu tăng hoặc thấy nặng vùng chậu.
• Tăng từ từ, không vội về mức trước khi mang thai.

Ba dấu hiệu ở mục thứ tư là tín hiệu cơ thể báo đang tập quá sớm hoặc quá nặng. Lùi lại một nấc và hỏi bác sĩ thay vì cố tập tiếp.

Quan hệ trở lại

• Chờ tới sau buổi khám hậu sản và khi bản thân thấy sẵn sàng.
• Khô rát là chuyện thường gặp, nhất là khi đang cho con bú.
• Đau khi quan hệ là điều nên nói với bác sĩ.
• Cần bàn về tránh thai vì vẫn có thể mang thai.
• Ham muốn giảm trong giai đoạn này là bình thường.

Đau khi quan hệ sau sinh không phải là điều phải chịu đựng im lặng. Nó có nguyên nhân cụ thể — vết khâu, khô do nội tiết, cơ sàn chậu căng — và mỗi nguyên nhân có cách xử lý.

Đặt kỳ vọng cho đúng

Cơ thể sau sinh không phải là phiên bản hỏng của cơ thể trước đó. Nó đã làm một việc rất lớn và mang dấu vết của việc đó. Điều đáng theo đuổi là một cơ thể khoẻ và hoạt động tốt — không són tiểu, không đau, đủ sức chăm con — chứ không phải quay lại chính xác hình dáng cũ. Và bất cứ điều gì trong danh sách trên mà thấy ảnh hưởng tới sinh hoạt thì đều đáng đi khám, không phải chịu đựng.

Câu hỏi thường gặp