Trước khi sinh, người ta nói nhiều về chuyển dạ. Sau khi sinh, gần như không ai nói gì về việc cơ thể mình sẽ trải qua gì trong sáu tuần tiếp theo. Bài này về phần đó — cụ thể là sản dịch và cơn co tử cung, hai thứ ai cũng gặp.
Sản dịch là gì
- Là dịch từ tử cung ra sau sinh, gồm máu và mô nội mạc.
- Có ở cả người sinh thường lẫn sinh mổ.
- Là cách tử cung tự làm sạch sau khi bánh nhau bong.
- Thay đổi về lượng và màu theo thời gian.
Nhiều người sinh mổ ngạc nhiên vì vẫn có sản dịch. Điều đó là bình thường: tử cung vẫn phải phục hồi sau khi bánh nhau bong, dù em bé ra bằng đường nào.
Diễn biến theo thời gian
- Vài ngày đầu: nhiều, màu đỏ tươi, có thể có cục nhỏ.
- Khoảng tuần đầu tới tuần thứ hai: ít dần, chuyển sang nâu hồng.
- Những tuần sau: ít, màu vàng nhạt hoặc trắng đục.
- Thường hết hẳn trong khoảng bốn tới sáu tuần.
Quy tắc dễ nhớ nhất là sản dịch phải ít dần và nhạt dần. Nếu xu hướng đảo ngược — đang nhạt lại đỏ tươi trở lại và nhiều lên — thì đó là lý do đi khám, kể cả khi không có triệu chứng nào khác.
Những gì làm sản dịch tạm nhiều lên
- Cho con bú, do tử cung co mạnh hơn.
- Đứng dậy sau khi nằm lâu.
- Vận động nhiều hơn bình thường.
Sản dịch nhiều lên sau một ngày làm việc nhiều là tín hiệu cơ thể nhắc nên nghỉ. Nhiều người mẹ dùng chính điều này làm thước đo: nếu hôm nay ra nhiều hơn hôm qua thì hôm sau nên nhẹ tay hơn.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
- Thấm đầy một băng vệ sinh trong thời gian ngắn.
- Ra cục máu lớn.
- Sản dịch đang nhạt lại đỏ tươi và nhiều lên.
- Sản dịch có mùi hôi.
- Sốt.
- Đau bụng dưới tăng lên.
- Chóng mặt, tim đập nhanh, mệt lả.
Chảy máu nhiều sau sinh có thể xảy ra cả nhiều ngày sau khi ra viện, không chỉ trong những giờ đầu. Đây là lý do danh sách này đáng được cả nhà biết chứ không riêng người mẹ.
Cơn co tử cung
- Đau từng cơn ở bụng dưới, giống đau bụng kinh.
- Rõ nhất trong vài ngày đầu.
- Mạnh hơn khi cho con bú.
- Thường nặng hơn ở người sinh con thứ hai trở đi.
- Giảm dần và hết trong khoảng một tuần.
Đau tăng lên mỗi lần cho bú làm nhiều người bất ngờ và lo. Đó là phản xạ bình thường và có ích: việc bú kích thích tử cung co, giúp cầm máu và giúp tử cung nhỏ lại nhanh hơn.
Làm gì khi đau nhiều
- Chườm ấm vùng bụng dưới.
- Đi tiểu trước khi cho bú, bàng quang căng làm đau hơn.
- Thở chậm và sâu trong cơn.
- Nằm sấp có gối kê bụng, nếu không có vết mổ.
- Dùng thuốc giảm đau đúng theo đơn nếu được kê.
- Nói với bác sĩ nếu đau nhiều, nhất là khi đang cho con bú.
Về thuốc, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ và nói rõ mình đang cho con bú. Đừng tự mua và đừng dùng thuốc của người khác đưa cho.
Vệ sinh trong giai đoạn này
- Dùng băng vệ sinh, không dùng tampon.
- Thay thường xuyên, ít nhất vài giờ một lần.
- Rửa tay trước và sau mỗi lần thay.
- Rửa bằng nước sạch từ trước ra sau.
- Thấm khô nhẹ.
- Không thụt rửa.
- Không ngâm bồn cho tới khi bác sĩ cho phép.
Lý do không dùng tampon là nguy cơ nhiễm trùng khi tử cung và đường sinh dục còn đang hồi phục. Đây là quy tắc giữ suốt cho tới khi hết sản dịch và được bác sĩ xác nhận ở buổi khám hậu sản.
Tử cung co lại thế nào
- Ngay sau sinh, sờ thấy khối cứng quanh rốn.
- Mỗi ngày nhỏ dần và tụt xuống thấp hơn.
- Sau khoảng hai tuần thường không sờ thấy trên bụng nữa.
- Trở về gần kích thước cũ trong khoảng sáu tuần.
Nếu sờ thấy tử cung mềm nhão thay vì chắc, hoặc thấy nó không nhỏ đi mà bụng lại to lên kèm ra máu nhiều, thì đó là lý do đi khám. Ở viện, nhân viên y tế kiểm tra điều này bằng cách ấn bụng.
Khi nào kinh nguyệt trở lại
- Rất khác nhau giữa mỗi người.
- Thường muộn hơn ở người cho con bú hoàn toàn.
- Có thể rụng trứng trước khi có kinh trở lại.
- Vì vậy vẫn có thể mang thai dù chưa có kinh.
- Hãy bàn về kế hoạch tránh thai ở buổi khám hậu sản.
Điều thứ ba và thứ tư là chỗ nhiều người hiểu nhầm và dẫn tới mang thai ngoài ý muốn sớm hơn dự định. Cho con bú không phải là biện pháp tránh thai đáng tin cậy — hãy hỏi bác sĩ về phương pháp phù hợp với mình.
Phân biệt sản dịch với kinh nguyệt trở lại
- Sản dịch giảm dần liên tục theo tuần.
- Kinh nguyệt đến thành đợt rồi hết, sau khi sản dịch đã ngừng.
- Nếu không chắc thì hỏi bác sĩ.
Nhiều người nhầm lẫn ở khoảng tuần thứ sáu tới tuần thứ tám. Nếu ra máu trở lại sau một khoảng đã sạch hẳn thì nhiều khả năng là kinh nguyệt, nhưng nếu kèm mùi hôi, sốt hay đau bụng thì phải đi khám.
Buổi khám hậu sản
Giữ đúng lịch dù thấy mọi thứ bình thường. Đây là buổi kiểm tra sự co hồi tử cung, vết khâu hoặc vết mổ, đánh giá hồi phục chung và bàn về tránh thai. Cũng là lúc nói về những điều đang băn khoăn — són tiểu, đau khi quan hệ, tâm trạng — những thứ dễ bị bỏ qua vì người mẹ nghĩ đó là chuyện phải chịu.
Câu hỏi thường gặp
Sản dịch kéo dài bao lâu?
Thường kéo dài vài tuần và giảm dần cả về lượng lẫn màu sắc, với nhiều người hết hẳn trong khoảng bốn tới sáu tuần. Nếu sản dịch đang nhạt rồi lại đỏ tươi và nhiều lên, hãy đi khám.
Ra máu bao nhiêu là đáng lo?
Cần đi khám ngay nếu thấm đầy một băng vệ sinh trong thời gian ngắn, ra cục máu lớn, hoặc kèm chóng mặt, tim đập nhanh và mệt lả. Đây là tình huống có thể diễn tiến nhanh nên không nên chờ xem sao.
Vì sao đau bụng từng cơn sau sinh?
Đó là cơn co tử cung giúp tử cung trở về kích thước cũ và cầm máu, thường rõ hơn khi cho con bú và ở người sinh con thứ hai trở đi. Nếu đau nhiều thì hãy nói với bác sĩ thay vì tự dùng thuốc.
Sản dịch có mùi hôi thì sao?
Đó là dấu hiệu cần đi khám vì có thể liên quan tới nhiễm trùng, nhất là khi kèm sốt hoặc đau bụng dưới. Đừng tự thụt rửa hay tự dùng thuốc mà hãy đi khám để được đánh giá.