Vết mổ là thứ nhiều người lo nhất khi ra viện, phần vì không ai dặn kỹ, phần vì nó ở chỗ khó nhìn. Thực tế nó lành khá nhanh nếu được chăm đúng, và điều quan trọng nhất là biết phân biệt cái gì bình thường với cái gì cần đi khám.
Những ngày đầu ở viện
- Vết mổ được băng và theo dõi hằng ngày.
- Loại chỉ và cách khâu tuỳ từng ca.
- Hỏi trước khi ra viện: có cần cắt chỉ không, khi nào.
- Hỏi khi nào được bỏ băng và khi nào được tắm.
- Hỏi dấu hiệu nào cần quay lại.
Đừng ra viện mà chưa hỏi bốn câu đó. Nhiều người về nhà rồi mới phát hiện không biết có được tắm không, rồi hoặc kiêng quá mức hoặc làm sai.
Vệ sinh hằng ngày
- Tắm vòi sen nhẹ nhàng theo hướng dẫn đã nhận.
- Không ngâm bồn, không đi bơi.
- Không chà xát trực tiếp lên vết mổ.
- Thấm khô kỹ sau khi tắm, có thể dùng quạt nhẹ.
- Giữ vùng vết mổ khô và thoáng.
- Rửa tay trước khi chạm vào vùng đó.
- Không bôi bất cứ thứ gì khi chưa hỏi.
Giữ khô là nguyên tắc quan trọng nhất. Với người có nếp bụng che lên vết mổ, vùng đó dễ ẩm và dễ viêm — dùng khăn sạch lót hoặc quạt nhẹ cho khô sau khi tắm là việc đáng làm.
Quần áo
- Quần lót cạp cao, mềm, không cọ vào vết mổ.
- Quần rộng, cạp cao.
- Váy rộng cũng là lựa chọn tốt.
- Tránh quần cạp trễ đúng ngay vết mổ.
- Chất liệu thoáng, thấm mồ hôi.
Cái quần lót cạp cao là món được nhắc nhiều nhất và nhiều người không chuẩn bị. Quần cạp ngang đúng vết mổ cọ cả ngày và làm việc lành chậm lại.
Những cảm giác bình thường
- Đau giảm dần theo ngày.
- Tê quanh vết mổ, có thể kéo dài nhiều tháng.
- Ngứa trong quá trình lành.
- Cảm giác căng kéo khi đứng thẳng.
- Cảm giác lạ, như không phải da của mình.
- Vùng quanh vết hơi cứng trong vài tuần.
Cảm giác tê là thứ làm nhiều người lo nhất và lại rất bình thường. Các sợi thần kinh nhỏ bị cắt trong lúc mổ cần thời gian để phục hồi, và một vùng tê nhỏ có thể tồn tại lâu dài.
Dấu hiệu nhiễm trùng — đi khám ngay
- Đau tăng lên thay vì giảm dần.
- Sưng nóng đỏ lan rộng.
- Chảy dịch đục, dịch mủ hoặc có mùi hôi.
- Vết mổ hở ra.
- Sốt.
- Cảm giác ớn lạnh, mệt lả.
Quy tắc dễ nhớ là vết mổ phải mỗi ngày một đỡ. Nếu xu hướng đảo ngược — hôm nay đau hơn hôm qua — thì đó là lý do đi khám, không phải chờ xem mai có đỡ không.
Bảo vệ vết mổ trong sinh hoạt
- Ôm gối vào bụng khi ho, cười, hắt hơi.
- Xoay nghiêng rồi mới ngồi dậy.
- Không nâng vật nặng hơn em bé trong những tuần đầu.
- Không với cao, không cúi gập người.
- Không lái xe cho tới khi bác sĩ cho phép.
- Đi lại nhẹ đều đặn.
Thời điểm được nâng vật nặng, tập thể dục và lái xe trở lại nên hỏi bác sĩ chứ đừng theo mốc chung, vì nó phụ thuộc quá trình hồi phục của từng người.
Quá trình lành theo thời gian
- Tuần đầu: đau rõ, cần giảm đau theo đơn.
- Hai tới ba tuần: đau giảm nhiều, vết khép lại.
- Sáu tuần: phần lớn đã lành bề mặt.
- Vài tháng: mô sâu tiếp tục lành, cảm giác dần trở lại.
- Một năm hoặc hơn: sẹo mờ và mềm dần.
Việc lành ở bề mặt nhanh hơn lành ở lớp sâu rất nhiều. Đó là lý do vẫn thấy căng tức khi vận động mạnh dù nhìn bên ngoài đã kín — và cũng là lý do nên tăng vận động từ từ.
Về cái sẹo
- Ban đầu đỏ hoặc sẫm màu, nổi gồ nhẹ.
- Mờ dần và phẳng dần theo tháng.
- Che nắng vùng đó giúp sẹo đỡ sẫm.
- Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào.
- Không dùng gì lên vết chưa lành hẳn.
Có nhiều sản phẩm được quảng cáo cho sẹo mổ đẻ. Hãy hỏi bác sĩ ở buổi khám hậu sản về thời điểm và loại phù hợp, thay vì mua theo lời mách và bôi lên khi vết còn đang lành.
Nếu sẹo gây khó chịu lâu dài
- Đau hoặc tê kéo dài nhiều tháng.
- Sẹo dày lên, ngứa nhiều.
- Vùng bụng phía trên sẹo bị chùng xuống.
- Cảm giác kéo căng khi vận động.
Những điều này đáng được nói với bác sĩ chứ không phải chịu đựng. Có những cách xử lý cho từng vấn đề, và nói ra sớm thường dễ giải quyết hơn.
Buổi khám hậu sản
Hãy giữ đúng lịch khám hậu sản dù thấy mọi thứ ổn. Đó là buổi để kiểm tra vết mổ, đánh giá hồi phục chung, bàn về kế hoạch tránh thai và nói về những chuyện mình đang băn khoăn. Viết sẵn câu hỏi trước khi đi, vì trong guồng chăm con rất dễ quên hết những gì định hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì được tắm sau mổ?
Thời điểm cụ thể do nhân viên y tế của cơ sở hướng dẫn tuỳ loại băng và cách khâu, nên hãy hỏi trước khi ra viện. Nguyên tắc chung là tắm vòi sen nhẹ nhàng, không ngâm bồn và thấm khô kỹ vùng vết mổ sau khi tắm.
Vết mổ tê và ngứa có bình thường không?
Cảm giác tê quanh vết mổ rất thường gặp và có thể kéo dài nhiều tháng do các sợi thần kinh nhỏ bị cắt trong lúc mổ. Ngứa trong quá trình lành cũng thường gặp, nhưng ngứa kèm đỏ lan rộng hoặc chảy dịch thì cần đi khám.
Dấu hiệu nào là nhiễm trùng vết mổ?
Đau tăng lên thay vì giảm dần, sưng nóng đỏ lan rộng quanh vết mổ, chảy dịch đục hoặc có mùi hôi, vết mổ hở ra, và sốt. Gặp bất cứ dấu hiệu nào trong đó thì đi khám ngay chứ đừng chờ lịch hẹn.
Có cách nào làm sẹo mờ hơn không?
Hãy hỏi bác sĩ khi vết mổ đã lành hẳn, vì việc dùng bất cứ sản phẩm nào lên vết chưa lành đều không nên. Giữ vết mổ sạch, tránh căng kéo và che nắng vùng đó là những việc cơ bản giúp sẹo đẹp hơn.