Phòng mổ là nơi xa lạ với hầu hết mọi người, và sự xa lạ đó cộng với việc không biết chuyện gì sắp diễn ra tạo ra phần lớn nỗi lo. Bài này mô tả từng bước để khi vào tới nơi, mọi thứ đều là điều đã biết trước.
Trước khi vào phòng mổ
- Thay áo mổ, tháo trang sức.
- Đặt đường truyền tĩnh mạch.
- Đo huyết áp, mạch, nhiệt độ.
- Gặp bác sĩ gây mê, ký giấy đồng ý.
- Có thể được dùng thuốc theo chỉ định trước mổ.
- Cạo lông vùng mổ nếu cần.
Đây là lúc cuối cùng để hỏi những điều chưa rõ. Bác sĩ gây mê sẽ hỏi lại về bệnh sử, thuốc và dị ứng — hãy trả lời đầy đủ dù đã khai ở đâu đó trước.
Gây tê
- Ngồi cong lưng hoặc nằm nghiêng co người.
- Vùng lưng được sát khuẩn.
- Gây tê da trước, cảm giác châm chích.
- Đưa thuốc tê, cảm giác tức nặng thoáng qua.
- Nằm xuống, chân bắt đầu ấm và nặng dần.
- Được kiểm tra mức tê trước khi bắt đầu.
Cảm giác chân nặng dần rồi mất cảm giác làm nhiều người hoảng vì tưởng có gì sai. Đó chính là điều đang phải xảy ra. Nhân viên y tế sẽ kiểm tra bằng cách chạm hoặc xịt lạnh để xác nhận mức tê đủ.
Chuẩn bị trong phòng mổ
- Đặt ống thông tiểu sau khi đã tê.
- Gắn các thiết bị theo dõi.
- Sát khuẩn vùng bụng.
- Dựng một tấm màn ngang ngực.
- Hai tay có thể được đặt dang ra hai bên.
- Người nhà được vào nếu cơ sở cho phép.
Tấm màn ngang ngực làm nhiều người thấy bị tách rời khỏi chuyện đang xảy ra. Có nơi cho phép hạ màn xuống đúng lúc bé ra để mẹ nhìn thấy — nếu muốn điều đó thì hãy hỏi trước.
Trong lúc mổ
- Không đau nhưng cảm nhận được áp lực và kéo đẩy.
- Nhiều người mô tả như có ai đang lục trong bụng.
- Có thể thấy hơi khó thở do áp lực, thường thoáng qua.
- Nghe được tiếng nói chuyện của kíp mổ.
- Thời gian tới lúc bé ra thường khá nhanh.
Điều cần nhớ: nếu thấy đau thật sự chứ không chỉ là áp lực, hãy nói ngay. Bác sĩ gây mê ngồi ngay cạnh đầu và đó chính là việc của họ. Đừng cố chịu vì nghĩ mình đang làm phiền.
Khoảnh khắc bé ra
- Cảm giác nhẹ hẳn ở bụng.
- Nghe tiếng bé khóc.
- Bé được lau khô và kiểm tra nhanh.
- Nếu ổn, bé được cho mẹ nhìn và có thể da kề da.
- Người đi cùng có thể được bế bé.
Nhiều cơ sở hiện nay cho da kề da ngay trên bàn mổ nếu điều kiện cho phép. Đây là điều đáng hỏi trước và đáng nhắc lại khi vào, vì nếu không ai nhắc thì quy trình mặc định có thể khác.
Phần còn lại của ca mổ
- Lấy bánh nhau ra và kiểm tra.
- Khâu đóng từng lớp.
- Phần này thường lâu hơn phần đưa bé ra.
- Có thể được dùng thuốc theo chỉ định.
- Người mẹ vẫn tỉnh và có thể trò chuyện.
Biết rằng phần khâu lâu hơn phần lấy bé giúp tránh cảm giác sốt ruột. Nhiều người nghĩ bé ra rồi là xong, rồi thấy thời gian như dài vô tận.
Những cảm giác hay gặp sau gây tê
- Run rẩy, có khi run mạnh.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Cảm giác lạnh.
- Ngứa.
- Choáng nhẹ, huyết áp thay đổi.
Tất cả những thứ này khá thường gặp và có cách xử lý. Hãy nói ngay thay vì chịu đựng — nhất là buồn nôn, vì nôn trong tư thế nằm không thoải mái chút nào và có cách xử lý nhanh.
Sau khi mổ xong
- Chuyển sang phòng hồi sức.
- Theo dõi sát trong vài giờ đầu.
- Kiểm tra huyết áp, mạch, lượng máu ra, mức tê.
- Cảm giác ở chân trở lại dần.
- Được hỗ trợ cho bé bú lần đầu nếu điều kiện cho phép.
Hãy nói ngay từ đầu rằng mình muốn được cho bé bú sớm. Nhân viên ở phòng hồi sức có thể hỗ trợ tư thế nằm nghiêng để cho bú mà không đè vào vết mổ.
Nếu phải gây mê thay vì gây tê vùng
- Xảy ra trong một số tình huống cần xử lý nhanh hoặc khi gây tê vùng không phù hợp.
- Người mẹ sẽ ngủ và không nhớ gì về ca mổ.
- Tỉnh lại ở phòng hồi sức.
- Cổ họng có thể đau do ống thở.
- Gặp con muộn hơn một chút.
Không được chứng kiến khoảnh khắc con chào đời là điều làm nhiều người mẹ hụt hẫng nặng. Hãy xin người đi cùng chụp ảnh và kể lại, và nhớ rằng thời gian gặp con sau đó còn rất dài.
Vai trò người đi cùng nếu được vào
- Ngồi cạnh đầu người mẹ, nắm tay, nói chuyện.
- Không nhìn qua màn nếu thấy mình dễ choáng.
- Ngồi xuống ngay nếu thấy choáng, báo cho nhân viên.
- Chụp ảnh nếu được phép.
- Đi theo bé nếu bé cần được chăm sóc riêng.
Nhiệm vụ chính là ở cạnh đầu người mẹ và giữ bình tĩnh. Đó là chỗ có ích nhất, và cũng là chỗ an toàn nhất cho người dễ choáng.
Câu hỏi thường gặp
Người mẹ có tỉnh trong lúc mổ không?
Với gây tê vùng thì người mẹ vẫn tỉnh hoàn toàn, nghe và nói chuyện được, và thường gặp con ngay sau khi bé ra. Trong một số tình huống cần gây mê thì người mẹ sẽ ngủ, và bác sĩ gây mê sẽ giải thích trước nếu tình huống cho phép.
Có cảm thấy gì trong lúc mổ không?
Thường không đau nhưng vẫn cảm nhận được áp lực, kéo và đẩy ở vùng bụng, và nhiều người mô tả cảm giác như có ai đó đang lục trong bụng mình. Nếu thấy đau thật sự thì phải nói ngay với bác sĩ gây mê.
Ca mổ kéo dài bao lâu?
Thời gian đưa bé ra thường khá nhanh, còn phần khâu đóng thì lâu hơn, và tổng thời gian trong phòng mổ tuỳ từng ca. Hãy hỏi bác sĩ về dự kiến trong trường hợp cụ thể của mình.
Vì sao sau gây tê lại run và buồn nôn?
Run, buồn nôn và cảm giác lạnh là những phản ứng khá thường gặp sau gây tê vùng và thường không nghiêm trọng. Hãy báo cho nhân viên y tế vì có cách xử lý, và đừng cố chịu đựng im lặng.