Đây là tình huống ít ai chuẩn bị tinh thần: đang chuyển dạ theo kế hoạch, rồi bỗng phòng đông người lên, tốc độ mọi thứ tăng vọt, và mình được đẩy đi trong khi vẫn chưa hiểu chuyện gì. Biết trước kịch bản này giúp giữ bình tĩnh nếu nó xảy ra.
Những lý do thường gặp
- Chuyển dạ ngừng tiến triển dù đã hỗ trợ.
- Dấu hiệu bất thường ở tim thai.
- Ngôi thai không thuận phát hiện muộn.
- Vấn đề về bánh nhau hoặc dây rốn.
- Tình trạng sức khoẻ của mẹ thay đổi.
- Hỗ trợ bằng dụng cụ không thành công.
Không lý do nào trong danh sách này liên quan tới việc người mẹ đã làm gì hay không làm gì. Đây là những tình huống phát sinh trong quá trình, và phần lớn không dự đoán được từ trước.
Các mức độ khẩn
- Có trường hợp còn thời gian giải thích và chuẩn bị đầy đủ.
- Có trường hợp cần làm nhanh nhưng vẫn kịp trao đổi ngắn.
- Có trường hợp phải làm ngay lập tức.
Tốc độ của kíp trực phản ánh mức độ khẩn được đánh giá, không phải mức độ nguy hiểm mình đang gặp. Nhiều tình huống được xử lý rất nhanh chính vì làm nhanh thì kết quả tốt, chứ không phải vì đã có chuyện xấu.
Những gì diễn ra
- Được giải thích lý do, ngắn hay dài tuỳ mức khẩn.
- Ký giấy đồng ý.
- Đặt hoặc kiểm tra đường truyền.
- Chuyển sang phòng mổ.
- Gây tê vùng nếu kịp, hoặc gây mê nếu cần rất nhanh.
- Đặt ống thông tiểu.
- Tiến hành mổ.
Nếu đã có sẵn gây tê ngoài màng cứng từ trước thì thường có thể dùng luôn để mổ, và đó là một lợi thế về thời gian. Đây là một trong những điều đáng cân nhắc khi bàn về giảm đau từ đầu.
Nếu phải gây mê toàn thân
- Xảy ra khi cần đưa bé ra rất nhanh.
- Người mẹ sẽ ngủ, không nhớ gì về ca mổ.
- Người đi cùng thường không được vào.
- Tỉnh lại ở phòng hồi sức.
- Cổ họng có thể đau do ống thở.
Tỉnh dậy và thấy mọi việc đã xong là trải nghiệm gây hụt hẫng lớn. Hãy nhờ người đi cùng chụp ảnh, ghi lại giờ sinh và kể lại chi tiết — những mảnh thông tin đó giúp lấp khoảng trống trong ký ức về sau.
Vai trò người đi cùng
- Làm theo hướng dẫn nhanh, không tranh luận.
- Nếu được vào thì ngồi cạnh đầu người mẹ.
- Nếu phải chờ ngoài thì chờ đúng chỗ được chỉ.
- Đi theo bé nếu bé cần chăm sóc riêng.
- Ghi lại giờ sinh, chụp ảnh nếu được.
- Kể lại cho người mẹ sau đó.
Việc kể lại cho người mẹ sau đó có giá trị lớn hơn nhiều người tưởng. Người mẹ trong tình huống này thường không nắm được diễn biến, và câu chuyện được kể lại giúp cô ấy ghép lại được ký ức của chính mình.
Ngay sau mổ
- Theo dõi sát ở phòng hồi sức.
- Cảm giác chân trở lại dần nếu gây tê vùng.
- Được gặp con khi điều kiện cho phép.
- Hỗ trợ cho bé bú sớm nếu có thể.
- Đau bắt đầu xuất hiện khi thuốc tê hết tác dụng.
Hãy nói ngay khi bắt đầu thấy đau, đừng chờ tới lúc đau nhiều. Kiểm soát đau sớm dễ hơn nhiều so với đuổi theo cơn đau đã lên cao.
Cảm giác sau đó
- Hụt hẫng vì cuộc sinh không như hình dung.
- Sốc vì mọi thứ diễn ra quá nhanh.
- Cảm giác mình không kiểm soát được gì.
- Tự trách dù không có gì để trách.
- Khoảng trống trong ký ức về những phút đó.
Tất cả những cảm giác này đều phổ biến và chính đáng. Chúng không mâu thuẫn với việc biết ơn vì con khoẻ — hai thứ đó tồn tại song song được.
Hỏi lại về cuộc sinh của mình
- Viết sẵn câu hỏi trước buổi tái khám.
- Hỏi vì sao có quyết định đó tại thời điểm đó.
- Hỏi điều gì đã diễn ra trong lúc mình không nhớ.
- Hỏi lần sau có ảnh hưởng gì không.
- Đi cùng người đã ở đó.
Rất nhiều người mẹ thấy nhẹ hẳn sau khi được giải thích lại. Câu chuyện rời rạc trong đầu thường nghe đáng sợ hơn nhiều so với diễn biến thực tế, và việc ghép lại nó có giá trị tâm lý thật.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
- Hồi tưởng lại cuộc sinh một cách đau khổ, lặp đi lặp lại.
- Ác mộng, mất ngủ vì nghĩ tới nó.
- Né tránh mọi thứ nhắc tới bệnh viện.
- Cảm giác tách rời khỏi con.
- Buồn kéo dài nhiều tuần.
Những biểu hiện này cần được hỗ trợ và có cách giúp. Nói với bác sĩ trong buổi khám hậu sản — đây là phần chính đáng của chăm sóc sau sinh, không phải chuyện phải tự vượt qua.
Một điều cần nói rõ
Mổ cấp cứu không phải là thất bại của người mẹ hay của cơ thể mình. Nó là một tình huống y tế được xử lý đúng cách. Cách em bé chào đời không nói lên điều gì về người mẹ, và một cuộc sinh an toàn cho cả hai là một cuộc sinh thành công — dù nó diễn ra theo cách nào.
Câu hỏi thường gặp
Những lý do nào thường dẫn tới mổ cấp cứu?
Thường gặp là chuyển dạ ngừng tiến triển dù đã hỗ trợ, dấu hiệu bất thường ở tim thai, ngôi thai không thuận phát hiện muộn, hoặc các tình huống cần đưa bé ra nhanh. Quyết định dựa trên an toàn của mẹ và bé tại thời điểm đó.
Mọi thứ diễn ra nhanh tới mức nào?
Tuỳ mức độ khẩn, có trường hợp còn thời gian giải thích và chuẩn bị, có trường hợp phải làm rất nhanh. Trong tình huống rất gấp, việc giải thích có thể ngắn gọn và bạn có thể hỏi lại đầy đủ sau đó.
Người đi cùng có được vào không?
Trong nhiều trường hợp mổ cấp cứu có gây tê vùng thì vẫn được, nhưng nếu phải gây mê toàn thân thì thường không. Đây là quy trình bình thường chứ không phải dấu hiệu tình hình xấu hơn.
Sau đó cảm thấy hụt hẫng có bình thường không?
Rất bình thường và rất phổ biến, nhất là khi mọi thứ diễn ra nhanh và mình không kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra. Hãy hỏi lại về cuộc sinh của mình trong buổi tái khám, và nói với bác sĩ nếu cảm giác đó kéo dài.