Đây là phần ít được nói tới trước khi sinh nhưng lại ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày trong suốt tuần đầu và hơn thế. Ngồi đau, đi vệ sinh sợ, không dám ngồi xuống bế con — những chuyện rất cụ thể mà ít ai được dặn cách xử lý.
Rách tự nhiên và rạch chủ động
- Rách tự nhiên: mô giãn quá mức trong lúc bé ra.
- Rạch chủ động: bác sĩ rạch khi có chỉ định cụ thể.
- Cả hai đều được khâu lại sau sinh.
- Mức độ tổn thương được phân loại theo độ sâu.
Việc rạch chủ động ngày nay được cân nhắc kỹ và chỉ làm khi có chỉ định, không còn là thao tác thường quy. Nếu được đề nghị rạch, hãy hỏi lý do nếu tình huống cho phép.
Những gì làm giảm nguy cơ rách nhiều
- Để bé ra từ từ ở giai đoạn cuối.
- Nghe theo hướng dẫn ngừng rặn khi được nhắc.
- Thở ra từng hơi ngắn thay vì rặn mạnh lúc đó.
- Tư thế phù hợp theo gợi ý của nhân viên y tế.
- Chườm ấm vùng đáy chậu nếu cơ sở có làm.
Điểm quan trọng nhất là nghe hướng dẫn ở khoảnh khắc bé sắp ra. Cảm giác rát bỏng lúc đó khiến nhiều người muốn rặn thật mạnh cho xong, nhưng làm ngược lại mới là điều giúp.
Khâu lại
- Được gây tê tại chỗ trước khi khâu.
- Chỉ thường là loại tự tiêu.
- Không cần cắt chỉ, trừ khi bác sĩ dặn khác.
- Hỏi xem mình bị ở mức nào để biết cách chăm.
Hãy hỏi trước khi ra viện: em bị ở mức nào, cần lưu ý gì riêng, và bao lâu thì đi khám lại. Thông tin này ảnh hưởng tới cách chăm sóc và tới kỳ vọng về thời gian hồi phục.
Vệ sinh hằng ngày
- Rửa bằng nước sạch sau mỗi lần đi vệ sinh.
- Dội từ trước ra sau, không dội ngược lại.
- Thấm khô nhẹ bằng khăn sạch hoặc giấy mềm.
- Thay băng vệ sinh thường xuyên, ít nhất vài giờ một lần.
- Rửa tay trước và sau khi thay.
- Không thụt rửa, không dùng dung dịch lạ.
Dội nước ấm trong lúc đi tiểu là mẹo đơn giản làm giảm hẳn cảm giác rát — nhiều người dùng một bình nước nhỏ để làm việc này. Cảm giác sợ đi tiểu là chuyện rất phổ biến trong những ngày đầu.
Giảm đau tại nhà
- Chườm mát vùng đáy chậu trong những ngày đầu.
- Nằm nghiêng thay vì ngồi lâu.
- Ngồi trên gối mềm hoặc gối có lỗ.
- Nghiêng người sang một bên khi phải ngồi.
- Đi lại nhẹ, không nằm bất động cả ngày.
- Dùng thuốc giảm đau theo đúng đơn nếu được kê.
Về thuốc, hãy dùng đúng như bác sĩ dặn và hỏi trước nếu đang cho con bú. Đừng tự mua thêm loại khác và đừng dùng thuốc của người khác đưa cho.
Đi vệ sinh trong những ngày đầu
- Uống nhiều nước và ăn đủ chất xơ để phân mềm.
- Không nhịn khi có nhu cầu.
- Đỡ vết khâu bằng một miếng gạc sạch khi rặn nhẹ.
- Không rặn mạnh.
- Hỏi bác sĩ nếu táo bón kéo dài.
Nỗi sợ đi nặng lần đầu sau sinh là chuyện gần như ai cũng trải qua, và nó dẫn tới nhịn, rồi táo bón, rồi càng sợ hơn. Cắt vòng lặp đó bằng cách giữ phân mềm ngay từ ngày đầu là việc đáng làm.
Dấu hiệu cần đi khám ngay
- Đau tăng lên thay vì giảm dần.
- Sưng nóng đỏ lan rộng.
- Chảy dịch có mùi hôi hoặc có mủ.
- Sốt.
- Vết khâu hở ra.
- Không kiểm soát được đại tiện hoặc trung tiện.
Mục cuối cần được nói ra dù ngại, vì đó là vấn đề có cách điều trị và để lâu thì khó xử lý hơn. Rất nhiều người im lặng chịu đựng nhiều năm chỉ vì không biết rằng đây là điều đáng khám.
Thời gian hồi phục
- Vài ngày đầu đau nhất.
- Một tới hai tuần thường đỡ rõ.
- Vài tuần tới vài tháng để mô lành hẳn.
- Mức độ tổn thương ảnh hưởng tới thời gian này.
Nếu sau nhiều tuần vẫn đau nhiều hoặc thấy có gì bất thường, hãy đi khám chứ đừng cho rằng đó là chuyện phải chịu. Đau kéo dài vùng đáy chậu sau sinh là vấn đề có thể đánh giá và xử lý.
Bài tập sàn chậu
- Hỏi bác sĩ về thời điểm bắt đầu phù hợp với mình.
- Bắt đầu nhẹ, tăng dần.
- Giúp phục hồi cơ và giảm nguy cơ són tiểu về sau.
- Cần làm đều đặn mới có tác dụng.
Đây là việc rất đáng làm và rất hay bị bỏ qua trong guồng quay chăm con. Hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh hướng dẫn cụ thể trong buổi khám hậu sản.
Khi nào thì bình thường trở lại
Về việc quan hệ trở lại, mốc thường được khuyên là sau buổi khám hậu sản và khi bản thân thấy sẵn sàng — cả hai điều kiện đều quan trọng. Nếu thấy đau khi quan hệ trở lại thì đó không phải chuyện phải chịu đựng im lặng; hãy nói với bác sĩ, vì có nguyên nhân cụ thể và có cách hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Vết khâu bao lâu thì lành?
Phần lớn cảm thấy đỡ rõ trong khoảng một tới hai tuần và vết khâu lành dần trong vài tuần tiếp theo, nhưng thời gian cụ thể tuỳ mức độ tổn thương. Chỉ khâu thường là loại tự tiêu nên không cần cắt chỉ, trừ khi bác sĩ dặn khác.
Vệ sinh vết khâu thế nào?
Rửa bằng nước sạch sau mỗi lần đi vệ sinh, thấm khô nhẹ từ trước ra sau, thay băng vệ sinh thường xuyên và rửa tay trước sau khi thay. Không thụt rửa và không tự bôi bất cứ thứ gì lên vết khâu khi chưa hỏi nhân viên y tế.
Dấu hiệu nào cho thấy vết khâu bị nhiễm trùng?
Đau tăng lên thay vì giảm dần, sưng nóng đỏ lan rộng, chảy dịch có mùi hôi hoặc có mủ, và sốt. Gặp bất cứ dấu hiệu nào trong đó thì đi khám ngay chứ đừng chờ tới lịch hẹn.
Bao lâu thì quan hệ lại được?
Thường được khuyên chờ tới sau buổi khám hậu sản và khi bản thân thấy sẵn sàng, nhưng mốc cụ thể nên hỏi bác sĩ theo tình trạng vết khâu của mình. Nếu thấy đau khi quan hệ trở lại thì hãy nói với bác sĩ vì có cách hỗ trợ.