Về nhà sau sinh mổ: sáu tuần đầu làm gì được và chưa được

Ở viện thì có chuông gọi và có người tới ngay. Về nhà thì không, mà việc lại nhiều hơn. Đây là giai đoạn nhiều người mẹ sau mổ thấy khó nhất, và phần lớn khó khăn đến từ việc cố làm quá nhiều quá sớm.

Nguyên tắc chung cho sáu tuần đầu

• Không nâng vật nặng hơn em bé.
• Không cúi gập người để nhấc đồ.
• Không với cao.
• Đi lại nhẹ đều đặn mỗi ngày.
• Nghỉ khi thấy mệt, không cố.
• Tăng hoạt động từ từ.

Nguyên tắc dễ nhớ nhất là đừng nhấc gì nặng hơn con mình. Nó cụ thể, dễ áp dụng, và nó loại bỏ phần lớn những việc hay gây đau trong giai đoạn này.

Sắp xếp nhà cho đỡ phải cúi và với

• Đặt đồ hay dùng ở tầm ngang thắt lưng tới ngang vai.
• Chỗ thay tã ở độ cao không phải cúi.
• Mọi thứ cần dùng ở cùng một tầng.
• Đặt sẵn nước và đồ ăn nhẹ ở chỗ hay ngồi cho bú.
• Ghế có tay vịn để đứng lên dễ hơn.

Buổi sắp xếp lại nhà tốn một tiếng và tiết kiệm hàng trăm lần cúi xuống trong sáu tuần. Nếu chưa làm trước khi sinh thì nhờ người nhà làm giúp ngay khi về.

Bế và di chuyển em bé

• Đưa bé sát vào người trước khi nhấc lên.
• Dùng chân để đứng lên, không dùng cơ bụng.
• Không bế bé lên khỏi sàn trong những tuần đầu.
• Nhờ người khác đưa bé vào và ra khỏi nôi.
• Dùng nôi có thành hạ được nếu có.

Việc nhấc bé lên khỏi sàn hoặc khỏi nôi sâu là động tác gây đau nhiều nhất và cũng dễ ảnh hưởng tới vết mổ nhất. Đây là chỗ nên nhờ người khác trong vài tuần đầu.

Việc nhà

• Hút bụi, lau nhà: hoãn lại, nhờ người khác.
• Giặt giũ: tránh nhấc chậu nặng, chia nhỏ mẻ giặt.
• Nấu ăn: món đơn giản, ngồi làm nếu được.
• Đi chợ: đặt giao tận nơi.
• Dọn dẹp: hạ tiêu chuẩn xuống một nấc.

Hạ tiêu chuẩn sạch sẽ trong sáu tuần không gây hậu quả gì, còn cố giữ nguyên thì gây đau và làm chậm hồi phục. Đây là quyết định có ý thức, không phải buông xuôi.

Đi lại và vận động

• Đi bộ nhẹ trong nhà nhiều lần mỗi ngày ngay từ đầu.
• Tăng dần quãng đường theo tuần.
• Ra ngoài đi bộ khi thấy đủ sức.
• Dừng nếu thấy đau tăng.
• Hỏi bác sĩ về thời điểm tập mạnh hơn.

Đi bộ là bài tập tốt nhất trong giai đoạn này: nó giúp ruột hoạt động, giảm nguy cơ huyết khối và cải thiện tinh thần. Các bài tập bụng thì phải chờ và nên hỏi bác sĩ.

Leo cầu thang, lái xe

• Cầu thang: đi chậm, có chỗ vịn, hạn chế số lần lên xuống.
• Lái xe: hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp.
• Cần xoay người và phanh gấp được mà không đau.
• Kiểm tra quy định của bảo hiểm xe nếu có.
• Ngồi xe với tư cách hành khách thì nên kê gối chắn dây an toàn.

Dây an toàn cọ ngang vết mổ là chuyện gây đau mà ít ai nghĩ tới. Một cái gối nhỏ hoặc khăn gấp đặt giữa dây và bụng giải quyết gọn.

Dấu hiệu cần đi khám

• Đau tăng lên thay vì giảm dần.
• Vết mổ sưng đỏ, chảy dịch, có mùi.
• Sốt.
• Sản dịch ra nhiều đột ngột hoặc có mùi hôi.
• Đau, sưng, nóng một bên bắp chân.
• Khó thở, đau ngực.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ.
• Tiểu buốt, tiểu rát.

Hai mục về bắp chân và khó thở là dấu hiệu nghi huyết khối và cần đi khám ngay lập tức. Nguy cơ này cao hơn trong những tuần sau mổ, và đó là lý do việc đi lại đều đặn được nhấn mạnh.

Nhờ giúp đỡ cho hiệu quả

• Lập danh sách việc cụ thể, dán ở chỗ dễ thấy.
• Khi ai hỏi giúp gì thì chỉ vào danh sách.
• Nhờ nhiều người mỗi người một ít.
• Chấp nhận họ làm theo cách của họ.
• Nhờ người tới thì mang đồ ăn thay vì ngồi lâu.

Khách tới thăm mà ở lại lâu là gánh nặng thật trong giai đoạn này. Một câu nhắn trước kiểu nhà em còn đang hồi phục, anh chị ghé một lát thôi nhé là hoàn toàn hợp lý.

Về mặt tinh thần

• Thay đổi tâm trạng trong những tuần đầu là thường gặp.
• Thiếu ngủ làm mọi thứ nặng nề hơn.
• Cảm giác không làm được gì vì phải kiêng cữ.
• Nói ra với người thân.
• Báo cho bác sĩ nếu buồn kéo dài hoặc không chăm nổi bản thân.

Người mẹ sau mổ vừa hồi phục sau phẫu thuật vừa chăm trẻ sơ sinh vừa thiếu ngủ — ba thứ cùng lúc. Nếu thấy quá sức thì nói ra, và nếu buồn kéo dài nhiều tuần thì đó là lý do chính đáng để xin hỗ trợ.

Buổi khám hậu sản

Giữ đúng lịch dù thấy mọi thứ ổn. Đây là buổi để kiểm tra vết mổ, đánh giá hồi phục, bàn về kế hoạch tránh thai, hỏi về thời điểm quay lại sinh hoạt bình thường và nói về những băn khoăn của mình. Viết sẵn câu hỏi trước khi đi — trong guồng chăm con, trí nhớ không đáng tin chút nào.

Câu hỏi thường gặp