Hai ngày đầu sau mổ là quãng khó nhất, và cũng là quãng có nhiều việc cần làm đúng nhất. Người mẹ vừa trải qua một ca phẫu thuật vừa phải chăm một đứa trẻ sơ sinh — một hoàn cảnh không giống bất cứ cuộc mổ nào khác.
Vài giờ đầu ở phòng hồi sức
- Theo dõi huyết áp, mạch, nhiệt độ thường xuyên.
- Theo dõi lượng máu ra và độ co hồi tử cung.
- Cảm giác ở chân trở lại dần.
- Đau bắt đầu xuất hiện khi thuốc tê hết tác dụng.
- Có thể thấy run, buồn nôn, lạnh.
- Được hỗ trợ cho bé bú lần đầu nếu điều kiện cho phép.
Hãy nói ngay khi bắt đầu thấy đau, đừng chờ. Việc dùng thuốc giảm đau theo đúng lịch được kê từ sớm hiệu quả hơn nhiều so với chờ tới lúc đau rồi mới xin.
Lần đứng dậy đầu tiên
- Luôn có người đỡ, không tự làm.
- Nằm nghiêng trước, dùng tay đẩy người lên.
- Ôm gối vào bụng để đỡ vết mổ.
- Ngồi ở mép giường một lát trước khi đứng.
- Đứng chậm, vịn chắc.
- Đi vài bước rồi nghỉ, không cố đi xa.
Lần này sẽ khó và sẽ đau, nhưng nó là việc quan trọng nhất trong ngày đầu. Đi lại sớm giúp giảm nguy cơ huyết khối, giúp ruột hoạt động trở lại và giúp hồi phục nhanh hơn rõ rệt.
Cách ngồi dậy cho đỡ đau
- Không ngồi bật dậy thẳng từ tư thế nằm ngửa.
- Xoay nghiêng sang một bên trước.
- Thả hai chân xuống mép giường.
- Dùng tay chống đẩy thân lên.
- Ôm gối vào bụng trong suốt quá trình.
Kỹ thuật này dùng suốt vài tuần đầu, cả ở nhà. Đáng tập cho quen ngay từ ngày đầu vì nó tiết kiệm rất nhiều đau về sau.
Ăn uống trở lại
- Bắt đầu bằng uống nước theo hướng dẫn.
- Rồi tới thức ăn lỏng, nhẹ.
- Sau đó ăn bình thường dần.
- Ăn ít một, nhiều lần.
- Uống đủ nước, nhất là khi đang cho con bú.
- Làm theo hướng dẫn của cơ sở, không tự ăn sớm hơn.
Về chuyện kiêng khem sau mổ, có rất nhiều lời mách khác nhau và nhiều trong đó gây thiếu chất đúng lúc cơ thể cần nhất. Hãy hỏi nhân viên y tế về chế độ ăn phù hợp.
Chướng bụng và hơi
- Ruột hoạt động chậm sau mổ nên hơi tích lại.
- Có thể đau tức tới mức khó chịu hơn cả vết mổ.
- Đi lại là cách hiệu quả nhất.
- Uống nước ấm.
- Đổi tư thế, nằm nghiêng.
- Xoa bụng nhẹ ở vùng xa vết mổ.
- Tránh đồ uống có ga và đồ dễ sinh hơi.
Nhiều người bất ngờ vì cơn đau do hơi còn khó chịu hơn đau vết mổ. Lần xì hơi đầu tiên thường được cả phòng chào đón — đó là dấu hiệu ruột đã hoạt động trở lại.
Ống thông tiểu
- Thường được rút trong vòng một ngày, tuỳ chỉ định.
- Sau khi rút, cần đi tiểu được trong khoảng thời gian nhất định.
- Lần đầu có thể thấy rát hoặc khó đi.
- Báo nếu không tiểu được.
- Báo nếu tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc sốt.
Rút ống sớm giúp đi lại dễ hơn và giảm nguy cơ nhiễm trùng đường tiểu. Sau khi rút, hãy đi tiểu khi có nhu cầu đầu tiên chứ đừng nhịn vì ngại phải nhờ người đỡ đi.
Cho con bú sau mổ
- Tư thế nằm nghiêng, bé nằm cạnh.
- Tư thế ôm bóng, bé nằm dưới cánh tay.
- Kê gối để bé không đè vào bụng.
- Nhờ người đặt bé vào và bế bé ra.
- Xin hỗ trợ từ nhân viên y tế những lần đầu.
Cho bú sau mổ khó hơn vì không bế bé lên được dễ dàng và vì đau khi thay đổi tư thế. Đây là lúc rất cần người hỗ trợ ở bên, và cũng là lý do nên hỏi trước xem cơ sở có tư vấn viên sữa mẹ không.
Cơn co tử cung
- Vẫn có như sinh thường.
- Rõ hơn khi cho con bú.
- Cộng thêm đau vết mổ nên cảm giác nặng hơn.
- Giảm dần trong vài ngày.
- Nói với nhân viên y tế nếu đau nhiều.
Nhiều người bất ngờ vì sinh mổ vẫn có cơn co tử cung. Tử cung vẫn phải co lại về kích thước cũ dù em bé ra bằng đường nào.
Dấu hiệu cần báo ngay
- Đau tăng đột ngột hoặc đau khác thường.
- Máu ra nhiều, thấm đầy băng nhanh.
- Vết mổ chảy dịch, sưng đỏ lan rộng.
- Sốt.
- Khó thở, đau ngực.
- Đau, sưng, nóng ở một bên bắp chân.
- Chóng mặt nhiều, mệt lả.
- Không tiểu được sau khi rút ống.
Hai mục về khó thở và đau bắp chân một bên là dấu hiệu nghi huyết khối và cần báo ngay lập tức. Người sau mổ có nguy cơ cao hơn, và đó cũng là lý do việc đi lại sớm được nhấn mạnh tới vậy.
Nghỉ ngơi trong hai ngày này
- Ngủ khi bé ngủ, dù chỉ được từng quãng ngắn.
- Nhờ người nhà trông bé để chợp mắt.
- Hạn chế khách thăm.
- Không cố tự làm mọi thứ.
- Gọi người hỗ trợ thay vì cố tự xoay xở.
Người mẹ sau mổ vừa là bệnh nhân sau phẫu thuật vừa là người chăm trẻ sơ sinh. Nhận giúp đỡ trong giai đoạn này không phải là yếu đuối mà là điều kiện để hồi phục đúng cách.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau mổ thì được đứng dậy?
Nhiều nơi khuyến khích đứng dậy và đi lại sớm trong vòng ngày đầu khi tình trạng cho phép, vì vận động sớm giúp giảm nguy cơ huyết khối và giúp ruột hoạt động trở lại. Thời điểm cụ thể do nhân viên y tế quyết định và lần đầu phải có người đỡ.
Bao lâu thì được ăn uống trở lại?
Thời điểm cụ thể do bác sĩ của cơ sở hướng dẫn và thường bắt đầu bằng uống nước rồi tới thức ăn nhẹ. Hãy làm theo đúng hướng dẫn nhận được thay vì tự ăn sớm hơn.
Đau nhiều thì phải làm sao?
Hãy nói ngay với nhân viên y tế thay vì cố chịu, vì kiểm soát đau sớm dễ hơn nhiều so với xử lý khi đau đã lên cao. Đau được kiểm soát tốt cũng giúp đi lại sớm và cho con bú thuận lợi hơn.
Vì sao chướng bụng và khó xì hơi sau mổ?
Ruột hoạt động chậm lại sau ca mổ nên hơi tích lại gây chướng và đau, đây là chuyện rất thường gặp. Đi lại sớm, uống nước ấm và thay đổi tư thế thường giúp, còn nếu chướng nhiều kèm đau tăng thì hãy báo cho nhân viên y tế.