Nỗi sợ lớn nhất trước cuộc sinh thường không phải là đau mà là không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Có một bản đồ trong đầu làm khác hẳn: khi một việc diễn ra, mình nhận ra nó thay vì hoảng. Bài này là bản đồ đó.
Giai đoạn một, phần sớm
- Cổ tử cung mềm, mỏng và bắt đầu mở.
- Cơn gò thưa, ngắn, còn chịu được.
- Thường kéo dài nhiều giờ.
- Phần lớn diễn ra ở nhà.
- Vẫn ăn uống, đi lại, nghỉ ngơi được.
Đây là giai đoạn dài nhất và mục tiêu duy nhất là giữ sức. Ngủ nếu là ban đêm, sinh hoạt nhẹ nếu là ban ngày, ăn nhẹ và uống nước đều. Đừng gồng sức ở chặng này vì chặng sau mới cần năng lượng.
Giai đoạn một, phần tích cực
- Cơn gò đều, mạnh dần, gần nhau dần.
- Phải dừng mọi việc khi có cơn.
- Thường là lúc vào viện.
- Cổ tử cung mở nhanh hơn.
- Cần tập trung vào hơi thở và tư thế.
Ở chặng này, việc đổi tư thế thường xuyên và có người hỗ trợ bên cạnh tạo khác biệt rõ. Đây cũng là lúc nhiều người cân nhắc các phương pháp giảm đau, và đó là quyết định hoàn toàn hợp lý.
Giai đoạn chuyển tiếp
- Cơn gò mạnh nhất và gần nhau nhất.
- Có thể thấy run, buồn nôn, nóng lạnh thất thường.
- Cảm giác không chịu nổi nữa.
- Thường là giai đoạn ngắn nhất.
- Bắt đầu thấy áp lực xuống dưới.
Cảm giác muốn bỏ cuộc ở đây phổ biến tới mức nhiều nữ hộ sinh coi nó là dấu hiệu sắp tới đích. Người đi cùng nên biết điều này để không hoảng theo, và để nhắc lại rằng đây là chặng gần cuối.
Giai đoạn hai: rặn
- Cảm giác đổi từ đau sang áp lực và mót rặn.
- Rặn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Nghỉ được giữa các lần rặn.
- Thường ngắn hơn giai đoạn một nhiều.
- Kết thúc khi bé chào đời.
Nhiều người thấy giai đoạn này dễ chịu hơn về mặt tinh thần vì cuối cùng cũng có việc cụ thể để làm. Cơ thể thường tự biết khi nào rặn, và nhân viên y tế sẽ hướng dẫn nhịp cho phù hợp.
Giai đoạn ba: sổ nhau
- Bánh nhau bong và được đưa ra ngoài.
- Có vài cơn gò nhẹ hơn hẳn.
- Thường diễn ra trong thời gian ngắn sau khi bé ra.
- Được kiểm tra bánh nhau xem có đủ không.
- Được theo dõi lượng máu mất.
Phần lớn người mẹ hầu như không chú ý tới giai đoạn này vì đang bận nhìn con. Nhưng đây là chặng quan trọng về mặt an toàn và là lý do người mẹ được theo dõi sát trong những giờ đầu sau sinh.
Những gì được theo dõi
- Tim thai.
- Cơn gò: tần suất và cường độ.
- Huyết áp và mạch của mẹ.
- Tiến triển của cổ tử cung.
- Vị trí và độ xuống của bé.
- Nhiệt độ của mẹ.
Cách theo dõi tim thai có thể là nghe ngắt quãng hoặc gắn máy liên tục, tuỳ tình huống. Nếu được chỉ định theo dõi liên tục thì hãy hỏi lý do — hiểu được thì chấp nhận việc phải nằm yên dễ hơn nhiều.
Những can thiệp có thể được đề nghị
- Đặt đường truyền tĩnh mạch.
- Bấm ối khi có chỉ định.
- Thuốc giúp tăng cơn gò khi chuyển dạ tiến triển chậm.
- Hỗ trợ bằng dụng cụ ở giai đoạn rặn.
- Rạch tầng sinh môn khi có chỉ định.
Mỗi can thiệp đều có lý do cụ thể tại thời điểm đó, và người mẹ có quyền hỏi lý do trước khi đồng ý, trừ tình huống quá gấp. Câu hỏi đơn giản nhất là: vì sao cần làm bây giờ và nếu không làm thì sao.
Con so và con rạ
- Người sinh con đầu thường có giai đoạn một dài hơn.
- Người đã sinh rồi thường nhanh hơn ở cả hai giai đoạn.
- Vì vậy con rạ thường được dặn đi viện sớm hơn.
- Nhưng mỗi lần sinh vẫn có thể khác nhau.
Đừng giả định lần này sẽ giống lần trước, theo cả hai hướng. Có người lần đầu rất lâu rồi lần hai rất nhanh, và cũng có trường hợp ngược lại. Kể lại kinh nghiệm lần trước cho bác sĩ vẫn là việc nên làm.
Điều gì giúp cuộc sinh thuận lợi hơn
- Nghỉ đủ ở giai đoạn sớm.
- Ăn nhẹ và uống nước đều.
- Đổi tư thế thường xuyên.
- Có người hỗ trợ liên tục.
- Không gian yên và riêng tư.
- Hiểu điều gì đang diễn ra ở mỗi bước.
Không thứ nào trong danh sách này là phép màu, nhưng chúng cộng lại tạo điều kiện cho cơ thể làm việc của nó. Sự căng thẳng và kiệt sức là hai thứ làm mọi giai đoạn khó hơn.
Khi chuyển dạ tiến triển chậm
- Đây là tình huống thường gặp, không phải hiếm.
- Có nhiều cách hỗ trợ tuỳ nguyên nhân.
- Đổi tư thế và đi lại đôi khi giúp.
- Bác sĩ sẽ đánh giá và đề nghị hướng xử lý.
- Hãy hỏi lý do và các lựa chọn.
Chuyển dạ chậm không có nghĩa là cơ thể làm sai. Nó là một tình huống có cách xử lý, và việc hiểu rõ đang chờ điều gì làm sự chờ đợi dễ chịu đựng hơn nhiều.
Ngay sau khi bé ra
Nếu cả mẹ và bé đều ổn, bé thường được đặt lên ngực mẹ ngay để da kề da. Đây là khoảng thời gian quý và đáng nói trước với nhân viên y tế rằng mình mong muốn điều đó. Nếu bé cần được kiểm tra hoặc hỗ trợ trước, điều đó không làm mất đi cơ hội — da kề da vẫn làm được sau đó, và người đi cùng cũng có thể da kề da với bé trong lúc chờ.
Câu hỏi thường gặp
Cuộc sinh thường kéo dài bao lâu?
Rất khác nhau giữa mỗi người, từ vài giờ tới hơn một ngày, và thường dài hơn ở người sinh con đầu. Giai đoạn chuyển dạ sớm chiếm phần lớn thời gian, còn giai đoạn rặn thường ngắn hơn nhiều.
Giai đoạn nào là khó nhất?
Nhiều người mô tả giai đoạn chuyển tiếp ngay trước lúc rặn là khó nhất, nhưng nó cũng thường là giai đoạn ngắn nhất. Sau khi chuyển sang rặn, nhiều người thấy dễ chịu hơn vì cảm giác đổi từ chịu đựng sang hành động.
Trong lúc sinh người ta theo dõi những gì?
Tim thai, cơn gò, huyết áp và mạch của mẹ, tiến triển của cổ tử cung và vị trí của bé. Cách theo dõi có thể là nghe ngắt quãng hoặc theo dõi liên tục bằng máy tuỳ tình huống và tuỳ chỉ định của bác sĩ.
Có được đi lại trong lúc chuyển dạ không?
Thường được ở giai đoạn sớm và nhiều nơi khuyến khích điều đó, nhưng có thể bị hạn chế khi cần theo dõi liên tục hoặc sau khi dùng một số phương pháp giảm đau. Hãy hỏi nhân viên y tế tại chỗ về điều kiện cụ thể của mình.