Không lĩnh vực nào có nhiều lời khuyên trái chiều như chuyện ăn uống và kiêng cữ sau sinh. Mỗi người mách một kiểu, và người mẹ đang mệt phải đứng giữa. Bài này tách phần có lý do sức khoẻ ra khỏi phần chỉ là thói quen được truyền lại.
Cơ thể cần gì sau sinh
- Đủ năng lượng để hồi phục sau cuộc sinh.
- Đủ đạm để lành vết thương.
- Đủ sắt vì đã mất máu.
- Đủ canxi và các vi chất.
- Đủ chất xơ để tránh táo bón.
- Rất nhiều nước, nhất là khi cho con bú.
Danh sách này giải thích vì sao kiêng khem quá mức lại phản tác dụng: cơ thể đang cần nhiều hơn bình thường chứ không phải ít hơn. Ăn đa dạng là cách đơn giản nhất để đủ tất cả những thứ trên.
Ăn thế nào cho thực tế
- Ăn đa dạng: cơm, thịt cá trứng đậu, rau, trái cây.
- Chia nhiều bữa nhỏ vì khó ăn bữa lớn khi đang chăm con.
- Chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ ở chỗ hay ngồi cho bú.
- Uống nước mỗi lần cho bú.
- Nấu sẵn và cấp đông khi có người giúp.
- Hỏi bác sĩ về các viên bổ sung nên tiếp tục dùng.
Mẹo để sẵn nước và đồ ăn nhẹ cạnh chỗ cho bú được nhắc lại nhiều nhất bởi những người đã trải qua. Cữ bú kéo dài và khát giữa chừng mà không với tới nước là chuyện xảy ra hàng ngày.
Những kiêng cữ có cơ sở
- Không dùng rượu bia.
- Không hút thuốc, tránh khói thuốc.
- Hạn chế cà phê và trà đặc, nhất là buổi tối.
- Không tự dùng thuốc khi chưa hỏi về việc đang cho con bú.
- Không dùng thảo dược hay thực phẩm chức năng khi chưa hỏi.
- Ăn chín uống sôi, tránh đồ sống và đồ để lâu.
- Không nâng vật nặng trong những tuần đầu.
- Không ngâm bồn cho tới khi được cho phép.
Mục về thuốc và thảo dược đáng nhấn mạnh: nhiều thứ đi vào sữa mẹ, và người có thể trả lời chính xác là bác sĩ hoặc dược sĩ khi biết mình đang cho con bú. Đừng dùng theo lời mách.
Những kiêng cữ nên xem lại
- Kiêng tắm gội nhiều ngày — làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
- Kiêng rau xanh và trái cây — gây táo bón và thiếu vi chất.
- Chỉ ăn một vài món trong nhiều tuần — gây thiếu chất.
- Kiêng uống nước — đi ngược với nhu cầu của cơ thể.
- Nằm trong phòng kín không thông gió.
- Kiêng vận động hoàn toàn — tăng nguy cơ huyết khối.
Những thói quen này đều xuất phát từ hoàn cảnh của thời trước, khi điều kiện vệ sinh và sưởi ấm khác hẳn bây giờ. Trong điều kiện hiện nay, phần lớn chúng gây hại nhiều hơn là giúp.
Nằm than — điều cần nói rõ
Đây là tập quán cần được nói thẳng: đốt than trong phòng kín gây nguy cơ ngộ độc khí và bỏng cho cả mẹ lẫn bé, và đây là tai nạn đã được ghi nhận nhiều lần. Nếu thấy lạnh thì mặc ấm, đắp chăn, dùng máy sưởi an toàn và giữ phòng kín gió nhưng vẫn thông khí. Đây là chỗ không nên nhượng bộ vì nể lời người lớn trong nhà.
Về chuyện lợi sữa
- Yếu tố quan trọng nhất là cho bú hoặc vắt sữa đều đặn.
- Mẹ ăn đủ và uống đủ nước.
- Nghỉ ngơi và giảm căng thẳng cũng có vai trò.
- Hỏi tư vấn viên sữa mẹ nếu lo về lượng sữa.
- Không tự mua các loại thuốc hay thực phẩm được quảng cáo lợi sữa.
Rất nhiều sản phẩm được quảng cáo trong lĩnh vực này. Trước khi mua bất cứ thứ gì, hãy hỏi nhân viên y tế — cả về việc nó có cần thiết không và có an toàn khi đang cho con bú không.
Vệ sinh cơ thể
- Tắm gội bình thường bằng nước ấm.
- Tắm vòi sen, không ngâm bồn.
- Phòng tắm kín gió, lau khô nhanh.
- Hỏi lưu ý riêng nếu có vết mổ hoặc vết khâu.
- Rửa tay thường xuyên, nhất là trước khi chăm bé.
Giữ vệ sinh trong giai đoạn này là việc phòng nhiễm trùng, không phải chuyện thoải mái. Với người có vết mổ hoặc vết khâu, hãy hỏi nhân viên y tế trước khi ra viện về thời điểm và cách tắm phù hợp.
Khi bị mách bảo trái chiều
- Chọn một nguồn thông tin chính là người theo dõi sức khoẻ của mình.
- Cảm ơn rồi nói rằng mình đang theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Nhờ người bạn đời đứng ra trả lời thay.
- Không tranh luận, không cần thuyết phục ai.
- Giữ vững ở những điểm liên quan tới an toàn.
Câu ngắn hiệu quả nhất thường là: em cảm ơn, bác sĩ em dặn thế này nên em theo. Nó khép lại cuộc trao đổi mà không phủ nhận thiện chí của người kia.
Nếu có lý do y tế cần điều chỉnh
- Thiếu máu, tiểu đường, bệnh thận, dị ứng của bé.
- Những trường hợp này có hướng dẫn riêng.
- Theo đúng hướng dẫn của bác sĩ.
- Hỏi khi không rõ, đừng suy từ lời mách.
Có những trường hợp thật sự cần điều chỉnh chế độ ăn, và khi đó hướng dẫn phải đến từ người biết tình trạng cụ thể của mình. Đó là khác biệt giữa kiêng có lý do và kiêng theo thói quen.
Điều đáng nhớ nhất
Một người mẹ ăn đủ, uống đủ, ngủ được và sạch sẽ sẽ hồi phục tốt hơn nhiều so với một người mẹ kiêng khem đủ thứ. Nếu phải chọn một nguyên tắc duy nhất mang theo qua tháng đầu thì đó là nguyên tắc này.
Câu hỏi thường gặp
Sau sinh có cần kiêng nhiều thứ không?
Điều cơ thể cần nhất sau sinh là ăn đủ chất và đa dạng để hồi phục và để tạo sữa, nên kiêng khem quá mức thường gây hại hơn là giúp. Nếu có lý do y tế cần điều chỉnh chế độ ăn thì hãy theo hướng dẫn của bác sĩ.
Có phải kiêng tắm gội không?
Giữ vệ sinh cơ thể là điều cần thiết sau sinh để tránh nhiễm trùng, và hướng dẫn hiện nay là tắm gội bình thường bằng nước ấm, tắm vòi sen thay vì ngâm bồn. Hãy hỏi nhân viên y tế về lưu ý riêng nếu có vết mổ hoặc vết khâu.
Nằm than có nên không?
Không nên, vì đốt than trong phòng kín gây nguy cơ ngộ độc khí và bỏng cho cả mẹ lẫn bé, đây là tai nạn đã được ghi nhận nhiều lần. Nếu thấy lạnh thì dùng quần áo ấm, chăn và giữ phòng ấm bằng cách an toàn.
Thực phẩm lợi sữa có tác dụng không?
Yếu tố quan trọng nhất với nguồn sữa là cho bé bú hoặc vắt sữa đều đặn, cùng với việc mẹ ăn đủ và uống đủ nước. Nếu lo về lượng sữa thì hãy hỏi tư vấn viên sữa mẹ hoặc nhân viên y tế thay vì mua theo lời mách.