Trong tháng cuối, các buổi khám tới dồn dập hơn và nhiều người đi theo quán tính: vào, đo, nghe, ra. Nhưng mỗi buổi khám đều có mục đích rõ ràng, và khi biết người ta đang tìm gì thì mình vừa bớt lo vừa hỏi được đúng câu.
Những gì được theo dõi mỗi lần
- Huyết áp.
- Cân nặng của mẹ.
- Khám bụng: độ lớn tử cung, ngôi thai.
- Nghe tim thai.
- Hỏi về cử động thai.
- Hỏi về cơn gò, ra máu, ra nước.
- Xem có phù bất thường không.
- Xét nghiệm nước tiểu tuỳ chỉ định.
Huyết áp và nước tiểu là hai thứ tưởng đơn giản nhưng lại là công cụ chính để phát hiện sớm tiền sản giật — một trong những lý do quan trọng nhất của việc khám thai đều đặn ở giai đoạn này.
Vì sao lịch dày hơn ở cuối
- Nhiều biến chứng xuất hiện ở tam cá nguyệt cuối.
- Cần theo dõi sự phát triển của bé sát hơn.
- Ngôi thai còn có thể thay đổi.
- Cần chuẩn bị kế hoạch sinh phù hợp.
- Cần phát hiện sớm dấu hiệu chuyển dạ sớm hoặc muộn.
Lịch cụ thể mỗi người mỗi khác tuỳ tình trạng, và với người có yếu tố cần theo dõi sát thì dày hơn nữa. Đây là chỗ không nên so sánh với người quen rồi tự bỏ bớt buổi khám.
Siêu âm ở giai đoạn này
- Đánh giá sự phát triển của bé.
- Ước tính cân nặng.
- Xem lượng nước ối.
- Xem vị trí bánh nhau.
- Xác định ngôi thai.
- Đánh giá dòng chảy mạch máu khi có chỉ định.
Về cân nặng ước tính, cần nhớ rằng đó là ước tính chứ không phải cân thật, và sai số là điều bình thường. Rất nhiều lo lắng cuối thai kỳ bắt nguồn từ việc so con số này với con của người khác — một phép so không có ý nghĩa.
Ngôi thai
- Ngôi đầu là ngôi thường gặp nhất khi đủ tháng.
- Ngôi mông và ngôi ngang cần được bàn kế hoạch riêng.
- Ngôi thai còn có thể thay đổi cho tới gần ngày sinh.
- Hỏi bác sĩ về lựa chọn nếu bé chưa quay đầu.
Nếu bé chưa quay đầu ở những tuần cuối, hãy hỏi thẳng bác sĩ về các lựa chọn và mốc thời gian, thay vì tự tìm các bài tập trên mạng. Có những phương pháp được thực hiện tại cơ sở y tế và chúng cần được chỉ định đúng người đúng lúc.
Câu hỏi nên chuẩn bị sẵn
- Hiện tại ngôi thai là gì?
- Nước ối và bánh nhau thế nào?
- Có điều gì trong trường hợp của em cần lưu ý riêng không?
- Dấu hiệu nào thì em phải tới viện ngay?
- Khi chuyển dạ thì em gọi số nào, tới cổng nào?
- Lần khám tiếp theo là khi nào?
- Có xét nghiệm nào cần làm trước lần sau không?
Viết ra giấy hoặc ghi vào điện thoại trước khi đi. Trong phòng khám, giữa lúc đang lo và đang vội, trí nhớ hoạt động kém hơn bình thường nhiều, và rất phổ biến là ra tới cửa mới nhớ ra câu định hỏi.
Ghi lại lời dặn
- Ghi ngay trong lúc nghe, không để về nhà mới nhớ lại.
- Hỏi lại để xác nhận mình hiểu đúng.
- Đi cùng người nhà để có hai người cùng nghe.
- Giữ tất cả giấy tờ trong một tập, không rời.
- Chụp ảnh kết quả để phòng thất lạc.
Tập hồ sơ đầy đủ là thứ cần mang theo khi đi sinh, và nó cũng cần thiết nếu phải tới một cơ sở khác trong tình huống khẩn. Giữ mọi thứ trong một tập từ đầu thì cuối thai kỳ không phải đi gom lại.
Những gì nên chủ động kể
- Cử động thai có gì khác thường không.
- Có cơn gò không, tần suất thế nào.
- Có ra dịch, ra máu, ra nước không.
- Đau đầu, nhìn mờ, phù mặt tay.
- Ngủ được không, ăn được không.
- Đang dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung nào.
Mục cuối hay bị bỏ qua vì người ta nghĩ viên bổ sung hay nước lá không phải là thuốc. Nhưng chúng có thể ảnh hưởng, nên hãy kể hết và tốt nhất là mang theo hộp cho bác sĩ xem.
Theo dõi tim thai bằng máy
Ở một số buổi khám hoặc khi có dấu hiệu cần đánh giá, người mẹ sẽ được gắn máy theo dõi tim thai trong một khoảng thời gian. Đây là việc không đau, không xâm lấn, và thường được làm khi cần xem tim thai đáp ứng thế nào với cử động của bé. Biết trước quy trình này giúp bớt hoảng khi được chỉ định, vì nhiều người tưởng là dấu hiệu có chuyện nghiêm trọng.
Khi kết quả có điều cần theo dõi thêm
- Hỏi rõ điều đó có nghĩa gì.
- Hỏi cần làm gì tiếp theo và khi nào.
- Hỏi dấu hiệu nào thì phải quay lại sớm hơn.
- Đừng tự tra cứu rồi kết luận thay bác sĩ.
Rất nhiều chỉ số trong sản khoa có khoảng theo dõi chứ không phải ngưỡng cứng, và một kết quả cần theo dõi thêm không đồng nghĩa với có vấn đề. Hỏi thẳng người khám là cách nhanh nhất để thoát khỏi vòng tự suy diễn.
Giữ đúng lịch là việc quan trọng nhất
Trong tháng cuối, nhiều người thấy mệt, thấy đi lại khó, và dễ nghĩ rằng buổi khám này không có gì mới nên bỏ cũng được. Nhưng phần lớn giá trị của khám thai giai đoạn này nằm ở việc phát hiện sớm những thứ chưa có triệu chứng — huyết áp tăng, nước ối giảm, bé chậm tăng trưởng. Đó là những thứ chỉ thấy khi đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Những tuần cuối phải khám bao nhiêu lần?
Lịch thường dày hơn so với các giai đoạn trước và mốc cụ thể tuỳ tình trạng từng người, nên hãy theo đúng hẹn của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh đang theo dõi. Ngoài lịch hẹn, cần đi khám thêm bất cứ lúc nào có dấu hiệu bất thường.
Trong mỗi buổi khám người ta theo dõi gì?
Thường gồm huyết áp, cân nặng, khám bụng để đánh giá ngôi thai và độ lớn tử cung, nghe tim thai và hỏi về cử động thai cùng các triệu chứng. Tuỳ tình huống có thể thêm siêu âm, xét nghiệm nước tiểu hoặc theo dõi tim thai bằng máy.
Cân nặng ước tính của bé trên siêu âm có chính xác không?
Đó là ước tính và luôn có sai số, nên không nên xem nó là con số chắc chắn. Hãy hỏi bác sĩ ý nghĩa của con số đó trong trường hợp cụ thể của mình thay vì so sánh với con của người khác.
Nên hỏi bác sĩ những gì trong buổi khám cuối?
Nên hỏi về ngôi thai hiện tại, tình trạng nước ối và bánh nhau, dấu hiệu nào cần đi viện ngay, khi nào nên tới nơi sinh và có điều gì riêng trong trường hợp của mình cần lưu ý. Viết sẵn câu hỏi ra giấy vì tới lúc ngồi trong phòng khám rất dễ quên.