Trong tất cả những việc người mẹ có thể tự làm ở nhà trong ba tháng cuối, theo dõi cử động thai là việc có giá trị nhất. Nó không cần thiết bị, không tốn tiền, và nó là kênh thông tin trực tiếp nhất về tình trạng của em bé giữa hai lần khám.
Vì sao cử động thai quan trọng
- Là dấu hiệu bé đang khoẻ và nhận đủ oxy.
- Thay đổi trong cử động có thể là dấu hiệu sớm nhất khi có vấn đề.
- Người mẹ là người duy nhất theo dõi được liên tục.
- Không cần máy móc, làm được ở bất cứ đâu.
Điểm thứ hai là lý do việc này được coi trọng trên khắp thế giới. Nhiều tình huống được phát hiện kịp chỉ vì người mẹ nhận ra hôm nay con máy khác mọi hôm và đi khám ngay.
Nhịp riêng của mỗi bé
- Mỗi bé có nhịp hoạt động riêng, không ai giống ai.
- Có bé máy nhiều buổi tối, có bé máy nhiều buổi sáng.
- Bé có chu kỳ ngủ thức khoảng hai chục tới bốn chục phút.
- Điều cần biết là nhịp thường ngày của con mình.
Đây là điểm quan trọng nhất và thường bị hiểu sai. Không có một con số đúng cho mọi bé. Thứ cần theo dõi là sự thay đổi so với chính bé đó — và muốn biết thay đổi thì phải biết nhịp thường lệ trước đã.
Cách đếm
- Chọn khung giờ bé hay hoạt động nhất trong ngày.
- Đếm vào cùng khung giờ đó mỗi ngày.
- Nằm nghiêng trái, tập trung, đặt tay lên bụng.
- Đếm mọi cử động: đạp, xoay, trườn, thúc.
- Không tính tiếng nấc của bé.
- Ghi lại số đếm và thời gian cần để đạt số đó.
Ghi lại là phần nhiều người bỏ qua nhưng nó chính là thứ tạo ra giá trị. Sau một tuần ghi chép sẽ thấy nhịp quen thuộc hiện ra, và từ đó bất kỳ ngày nào lệch đi đều dễ nhận ra ngay.
Khi thấy bé máy ít hơn
- Dừng việc đang làm, nằm nghiêng trái ở nơi yên tĩnh.
- Ăn nhẹ hoặc uống nước rồi tập trung theo dõi.
- Đếm trong một khoảng thời gian rõ ràng.
- Nếu vẫn ít hơn thường lệ thì đi viện ngay.
- Đừng chờ tới hôm sau, đừng chờ hết giờ hành chính.
Sai lầm gây hậu quả nhiều nhất là chờ. Người mẹ thường ngại làm phiền, tự nhủ chắc con đang ngủ, và để tới sáng hôm sau. Các cơ sở sản khoa mong nhận trường hợp này sớm, và đi khám mười lần không có gì vẫn tốt hơn nhiều so với một lần muộn.
Đi viện ngay, không thử mẹo
Có rất nhiều mẹo truyền miệng để làm bé máy: uống nước lạnh, ăn đồ ngọt, nằm im, bật nhạc. Chúng có thể làm bé cử động, nhưng chúng cũng có thể làm mất thời gian quý giá và tạo cảm giác an tâm giả. Nếu đã nằm nghiêng theo dõi một khoảng mà vẫn thấy ít hơn nhịp thường lệ thì đi khám — việc kiểm tra ở cơ sở y tế nhanh và cho câu trả lời chắc chắn.
Những hiểu nhầm phổ biến
- Gần ngày sinh bé sẽ máy ít đi — không đúng.
- Bé lớn nên chật, máy ít là bình thường — không đúng.
- Máy mạnh hơn nghĩa là khoẻ hơn — không hẳn.
- Một ngày ít rồi hôm sau nhiều lại là ổn — vẫn nên đi khám ngày hôm đó.
- Máy nhiều bất thường thì không sao — cũng nên báo.
Hai hiểu nhầm đầu là nguy hiểm nhất vì chúng nghe rất hợp lý và được truyền lại từ nhiều đời. Kiểu cử động có thể đổi khi bé lớn — từ đạp mạnh sang trườn và thúc — nhưng số lần thì không giảm.
Khi nào bé máy ít vì lý do khác
- Người mẹ đang bận rộn nên không để ý.
- Bé đang trong chu kỳ ngủ.
- Bánh nhau ở mặt trước làm cảm nhận kém rõ hơn.
- Một số thuốc có thể ảnh hưởng.
Những lý do này có thật, nhưng không phải là căn cứ để tự trấn an rồi ở nhà. Chúng là điều bác sĩ sẽ xem xét sau khi đã kiểm tra tình trạng bé — thứ tự đó không đảo ngược được.
Ở cơ sở y tế người ta làm gì
- Hỏi về nhịp cử động thường ngày và thay đổi hôm nay.
- Nghe tim thai.
- Theo dõi tim thai bằng máy trong một khoảng thời gian.
- Có thể siêu âm kiểm tra.
- Đưa hướng xử lý tuỳ kết quả.
Quá trình này thường không lâu và không xâm lấn. Biết trước sẽ được làm gì giúp bớt ngại đi khám, vì nhiều người hình dung đó là một việc lớn phải nhập viện.
Ghi chép giúp gì thêm
- Nhận ra thay đổi sớm và chắc chắn hơn.
- Có số liệu cụ thể để nói với bác sĩ.
- Bớt lo vì có căn cứ thay vì cảm giác.
- Tạo thói quen dành thời gian yên tĩnh với con mỗi ngày.
Nhiều người mẹ kể rằng khoảng mười lăm phút nằm nghiêng đếm cử động mỗi tối trở thành phần dễ chịu nhất trong ngày. Nó vừa là việc theo dõi sức khoẻ vừa là khoảng lặng có ích cho chính người mẹ.
Câu cần nhớ
Nếu chỉ nhớ một điều từ bài này thì là điều này: cử động thai giảm so với nhịp thường ngày của bé là lý do đi khám ngay hôm đó, bất kể giờ nào, bất kể tuần thứ mấy trong tam cá nguyệt cuối. Không có tình huống nào mà chờ tới sáng mai là lựa chọn tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu đếm cử động thai từ tuần nào?
Thông thường việc theo dõi đều đặn được khuyên từ khoảng tam cá nguyệt thứ ba, nhưng mốc cụ thể nên theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh đang theo dõi thai. Điều quan trọng là nhận ra nhịp riêng của bé mình chứ không phải đạt một con số chung.
Thai máy ít hơn mọi ngày thì phải làm gì?
Hãy đi khám ngay, đừng chờ tới hôm sau và đừng tự trấn an rằng chắc bé đang ngủ. Giảm cử động so với nhịp thường ngày của bé là một trong những lý do đi viện khẩn thường gặp nhất trong tam cá nguyệt cuối.
Uống nước lạnh hay ăn đồ ngọt để bé máy có đúng không?
Những cách này được truyền miệng nhiều nhưng không thay thế được việc đi khám. Nếu đã nằm nghiêng nghỉ và theo dõi một khoảng mà vẫn thấy bé máy ít hơn thường lệ thì đi viện, đừng mất thêm thời gian thử các mẹo.
Cuối thai kỳ bé có máy ít đi không?
Kiểu cử động có thể đổi khi bé lớn và chỗ trong tử cung chật hơn, nhưng số lần cử động thì không được giảm đi. Quan niệm rằng gần ngày sinh bé sẽ máy ít lại là hiểu nhầm phổ biến và nó khiến nhiều người chờ đợi quá lâu.