Ba tháng cuối là quãng cơ thể thay đổi nhanh nhất và cũng là quãng người mẹ dễ lo nhất, vì mọi cảm giác lạ đều làm nghĩ tới em bé. Phần lớn những gì xảy ra trong giai đoạn này là bình thường và có cách xoay xở. Nhưng có một nhóm dấu hiệu cần được nhận ra ngay, và đó là phần quan trọng nhất của bài này.
Những thay đổi thường gặp
- Phù nhẹ bàn chân và cổ chân, rõ hơn vào cuối ngày.
- Hụt hơi khi gắng sức hoặc khi nằm ngửa.
- Ợ nóng, trào ngược sau khi ăn.
- Đau lưng, đau vùng chậu, đau xương mu.
- Đi tiểu nhiều lần, kể cả ban đêm.
- Mất ngủ, khó tìm tư thế nằm.
- Cơn gò sinh lý không đều.
- Chuột rút bắp chân về đêm.
Tất cả những thứ này đều liên quan tới việc tử cung lớn dần và chèn ép các cơ quan xung quanh, cùng với thay đổi nội tiết. Chúng khó chịu nhưng không nguy hiểm, và phần lớn giảm hẳn sau khi sinh.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
- Ra máu âm đạo.
- Ra nước ối, ướt liên tục không kiểm soát được.
- Đau bụng dữ dội hoặc bụng cứng liên tục không giãn.
- Thai máy ít hẳn hoặc không thấy máy.
- Đau đầu dữ dội không đỡ.
- Nhìn mờ, hoa mắt, thấy đốm sáng.
- Phù mặt và tay đột ngột.
- Đau vùng trên rốn bên phải.
- Sốt cao.
- Nôn liên tục không giữ được nước.
- Co giật — gọi cấp cứu ngay.
Nhóm từ đau đầu tới đau vùng trên rốn là những dấu hiệu gợi ý tiền sản giật, và chúng đáng thuộc lòng vì diễn tiến có thể nhanh. Đừng đợi tới lịch khám đã hẹn khi có bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này.
Xoay xở với phù
- Kê cao chân khi nằm và khi ngồi lâu.
- Không đứng hoặc ngồi bất động quá lâu.
- Đi lại nhẹ vài lần trong ngày.
- Nằm nghiêng trái khi nghỉ.
- Uống đủ nước, không hạn chế nước.
- Mang giày rộng, đế bằng.
- Hỏi bác sĩ về vớ áp lực nếu phù nhiều.
Uống ít nước để đỡ phù là quan niệm sai và có thể gây hại. Cơ thể giữ nước nhiều hơn khi thiếu nước, nên hạn chế uống lại làm phù nặng thêm. Điều nên làm là uống đều và vận động nhẹ.
Xoay xở với ợ nóng
- Ăn nhiều bữa nhỏ thay vì bữa lớn.
- Không nằm ngay sau khi ăn.
- Bữa tối cách giờ ngủ vài tiếng.
- Kê cao đầu giường thay vì chồng gối.
- Tránh đồ chiên rán, đồ cay, đồ rất chua vào buổi tối.
- Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thuốc dạ dày nào.
Điều cuối cần nhấn: thuốc trung hoà axit là nhóm rất nhiều người tự mua, và không phải loại nào cũng phù hợp khi mang thai. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ và nói rõ mình đang ở tuần bao nhiêu.
Ngủ trong những tuần cuối
- Nằm nghiêng, ưu tiên nghiêng trái.
- Gối ôm kê giữa hai đầu gối và đỡ bụng.
- Hạn chế uống nhiều nước sát giờ ngủ, nhưng vẫn uống đủ trong ngày.
- Phòng mát, thoáng.
- Chợp mắt ban ngày nếu đêm ngủ kém.
- Không tự dùng thuốc ngủ.
Nằm ngửa lâu trong những tuần cuối làm tử cung đè lên mạch máu lớn và gây choáng, khó thở. Nếu tỉnh dậy thấy mình đang nằm ngửa thì chỉ cần đổi sang nằm nghiêng, không cần lo lắng.
Đau lưng và đau vùng chậu
- Giữ tư thế thẳng khi đứng và ngồi.
- Không xách nặng, không với cao.
- Ngồi ghế có tựa lưng, kê gối sau thắt lưng.
- Đi bộ nhẹ, bơi nếu điều kiện cho phép.
- Chườm ấm vùng lưng.
- Hỏi nữ hộ sinh về đai đỡ bụng nếu đau nhiều.
Đau vùng xương mu tới mức khó bước lên bậc thang hay khó xoay người trên giường là điều nên nói với người theo dõi thai, vì có những cách hỗ trợ cụ thể. Chịu đựng im lặng không làm nó tự hết.
Ăn uống trong tháng cuối
- Bữa nhỏ, chia nhiều lần vì dạ dày bị chèn ép.
- Đủ đạm, đủ rau, đủ nước.
- Ăn chín uống sôi, tránh đồ sống và đồ để lâu.
- Hỏi bác sĩ về các viên bổ sung đang dùng.
- Không tự dùng thêm thực phẩm chức năng.
Rất nhiều sản phẩm được mách trong giai đoạn này, từ nước lá tới viên bổ. Hãy đưa cho bác sĩ xem trước, vì có thứ ảnh hưởng tới đông máu hoặc tới cơn co tử cung — và đó là điều không nên thử.
Cơn gò: phân biệt cho đúng
- Gò sinh lý: không đều, không mạnh dần, hết khi nghỉ hoặc đổi tư thế.
- Gò chuyển dạ: đều hơn, khoảng cách ngắn dần, mạnh dần, không hết khi nghỉ.
- Gò kèm ra máu hoặc ra nước: đi viện ngay dù ở tuần nào.
- Gò đều đặn trước tuần đủ tháng: đi khám ngay.
Cách thử đơn giản là uống nước, đi tiểu, rồi nằm nghiêng nghỉ khoảng một giờ. Gò sinh lý thường lắng xuống sau đó; gò chuyển dạ thì không. Nhưng nếu có ra máu hay ra nước thì bỏ qua bước thử này và đi viện.
Đi lại và làm việc
- Đi bộ nhẹ mỗi ngày nếu không có chống chỉ định.
- Tránh đứng liên tục nhiều giờ.
- Nghỉ giữa giờ, đổi tư thế thường xuyên.
- Hỏi bác sĩ về việc đi xa trong những tuần cuối.
- Tránh nơi đông người khi có dịch bệnh.
Về chuyện đi xa, mốc an toàn tuỳ tình trạng từng người và tuỳ phương tiện, nên hãy hỏi người đang theo dõi thai chứ đừng theo kinh nghiệm của người khác. Càng gần ngày dự sinh thì lý do để ở gần nơi dự định sinh càng rõ.
Chuẩn bị tinh thần
Những tuần cuối thường kéo theo lo lắng tăng lên: lo chuyển dạ, lo đau, lo em bé. Cảm giác này rất phổ biến và nói ra với nữ hộ sinh hoặc bác sĩ thường giúp hơn là giữ trong lòng. Nếu lo lắng tới mức mất ngủ triền miên hoặc không làm được việc gì thì đó là lý do chính đáng để xin hỗ trợ, và có cách giúp.
Câu hỏi thường gặp
Phù chân cuối thai kỳ có bình thường không?
Phù nhẹ ở bàn chân và cổ chân, tăng vào cuối ngày và giảm sau khi nằm nghỉ kê cao chân, là chuyện thường gặp. Nhưng phù xuất hiện đột ngột ở mặt và tay, hoặc phù tăng nhanh kèm đau đầu và nhìn mờ, thì phải đi khám ngay.
Khó thở trong tháng cuối có đáng lo không?
Cảm giác hụt hơi khi leo cầu thang hay khi nằm ngửa là thường gặp do tử cung đẩy cơ hoành lên. Khó thở đột ngột, khó thở nhiều khi nghỉ, hoặc kèm đau ngực và tim đập nhanh thì là tình huống cần đi khám ngay.
Cơn gò sinh lý khác cơn chuyển dạ thế nào?
Cơn gò sinh lý thường không đều, không mạnh dần, giảm khi đổi tư thế hoặc nghỉ ngơi. Cơn chuyển dạ thật thì đều đặn hơn, khoảng cách ngắn dần, cường độ tăng dần và không hết khi nghỉ.
Bao lâu thì phải đi khám thai một lần trong tháng cuối?
Lịch khám thường dày hơn ở những tuần cuối và mốc cụ thể do bác sĩ hoặc nữ hộ sinh theo dõi thai đưa ra tuỳ tình trạng từng người. Hãy giữ đúng lịch được hẹn và đi khám thêm bất cứ lúc nào thấy dấu hiệu bất thường.