Vắt sữa mở ra nhiều khả năng: người khác cho bé ăn được, mẹ ngủ được một giấc dài, và mẹ đi làm lại được mà vẫn duy trì sữa mẹ. Nhưng nó cũng là chỗ dễ làm sai và dễ gây thêm căng thẳng, nên đáng làm đúng ngay từ đầu.
Khi nào cần vắt
- Để người khác cho bé ăn một cữ và mẹ được ngủ.
- Khi mẹ phải đi làm hoặc đi vắng.
- Khi bé chưa bú trực tiếp được.
- Khi ngực quá căng, vắt bớt cho bé dễ ngậm.
- Khi cần duy trì nguồn sữa trong giai đoạn xa bé.
- Theo hướng dẫn khi cần tăng nguồn sữa.
Không phải ai cũng cần vắt sữa. Nếu bé bú trực tiếp tốt và mẹ ở nhà thì có thể không cần chút nào — đừng làm chỉ vì thấy người khác làm.
Vắt bằng tay
- Rửa tay sạch trước khi bắt đầu.
- Chườm ấm và xoa nhẹ ngực trước.
- Đặt ngón cái và ngón trỏ ở rìa quầng vú, thành hình chữ C.
- Ấn về phía thành ngực rồi ép hai ngón lại.
- Thả ra và lặp lại theo nhịp.
- Đổi vị trí ngón tay quanh quầng vú.
- Không trượt ngón tay trên da.
Vắt tay không cần thiết bị gì và rất hữu ích trong những ngày đầu khi lượng sữa còn ít. Nhiều người thấy vắt tay lấy được sữa non hiệu quả hơn máy.
Vắt bằng máy
- Chọn phễu vừa với kích thước núm vú.
- Bắt đầu ở mức hút thấp rồi tăng dần.
- Không để mức hút cao tới mức đau.
- Thường vắt khoảng mười lăm tới hai mươi phút mỗi bên.
- Xoa nhẹ ngực trong lúc vắt để lấy được nhiều hơn.
- Dừng nếu thấy đau hoặc núm vú bị tổn thương.
Phễu không vừa kích cỡ là nguyên nhân phổ biến của đau khi vắt và hiệu quả kém. Nếu thấy núm vú cọ vào thành phễu hoặc quầng vú bị kéo vào nhiều thì cỡ phễu chưa phù hợp — hãy hỏi tư vấn về cỡ đúng.
Vệ sinh dụng cụ
- Rửa tay trước khi chạm vào dụng cụ.
- Rửa sạch mọi bộ phận tiếp xúc với sữa ngay sau mỗi lần dùng.
- Dùng nước nóng và nước rửa chuyên dụng.
- Để khô hoàn toàn trên giá sạch.
- Tiệt trùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Không dùng chung dụng cụ đã tiệt trùng cho việc khác.
Để khô hoàn toàn là bước hay bị bỏ qua. Dụng cụ còn ẩm khi cất đi là môi trường cho vi khuẩn, kể cả khi vừa tiệt trùng xong.
Bảo quản
- Dùng bình hoặc túi trữ chuyên dụng.
- Ghi ngày và giờ vắt lên từng phần.
- Trữ thành phần nhỏ theo lượng bé thường ăn.
- Để ở phần trong tủ lạnh, không để ở cánh cửa.
- Dùng theo thứ tự vắt trước dùng trước.
- Hỏi nhân viên y tế về mốc thời gian bảo quản nên áp dụng.
Trữ thành phần nhỏ là mẹo tiết kiệm nhất, vì sữa đã rã đông mà bé không uống hết thì phải bỏ. Nhiều người trữ theo từng phần bằng lượng bé ăn một cữ để không bao giờ phải đổ đi.
Rã đông và hâm
- Rã đông trong ngăn mát tủ lạnh hoặc bằng nước ấm.
- Không dùng lò vi sóng.
- Không đun sôi.
- Lắc nhẹ hoặc xoay cho lớp chất béo hoà đều.
- Thử nhiệt độ lên mặt trong cổ tay trước khi cho bé ăn.
- Không cấp đông lại sữa đã rã đông.
Lý do không dùng lò vi sóng là nó làm nóng không đều và tạo ra những điểm rất nóng ở giữa dù bên ngoài bình vẫn mát — đủ để gây bỏng miệng bé.
Những điều bình thường về sữa vắt
- Sữa tách thành hai lớp khi để yên, lắc nhẹ là hoà lại.
- Màu sắc thay đổi theo bữa ăn của mẹ và theo thời điểm trong ngày.
- Sữa đầu cữ loãng hơn, sữa cuối cữ đặc hơn.
- Sữa trữ đông có thể có mùi hơi khác.
Việc sữa tách lớp làm nhiều người tưởng sữa hỏng. Đó là hiện tượng bình thường vì chất béo nổi lên trên — chỉ cần xoay nhẹ bình cho hoà lại.
Cho bé ăn sữa đã vắt
- Hỏi tư vấn về thời điểm bắt đầu dùng bình phù hợp.
- Cho ăn chậm, giữ bình gần nằm ngang.
- Cho bé nghỉ giữa chừng.
- Để người khác cho ăn thường dễ hơn khi mẹ vắng mặt.
- Không ép bé ăn hết phần đã chuẩn bị.
Nhiều bé từ chối bình khi mẹ cầm vì ngửi thấy mẹ ở gần. Để người khác cho ăn và mẹ ra khỏi phòng là cách thường được gợi ý cho những lần đầu.
Khi đi làm lại
- Bắt đầu tập vắt và trữ trước ngày đi làm vài tuần.
- Tìm hiểu chỗ vắt sữa ở nơi làm việc.
- Vắt theo lịch gần với lịch bú của bé.
- Chuẩn bị túi giữ lạnh để mang sữa về.
- Cho bé bú trực tiếp khi ở nhà.
Duy trì lịch vắt đều đặn trong giờ làm là yếu tố chính giữ nguồn sữa. Bỏ cữ vắt vì bận là nguyên nhân phổ biến nhất khiến sữa giảm sau khi đi làm lại.
Đừng để việc vắt thành áp lực
Có người vắt được nhiều, có người vắt được rất ít dù con vẫn bú đủ — và lượng vắt ra không nói lên gì về lượng sữa thật. Nếu việc vắt đang làm mình căng thẳng và mệt thêm, hãy hỏi lại xem nó có thật sự cần thiết trong hoàn cảnh của mình không. Nó là công cụ, không phải nghĩa vụ.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên bắt đầu vắt sữa?
Thời điểm phù hợp tuỳ hoàn cảnh và tuỳ việc nguồn sữa đã ổn định chưa, nên hãy hỏi nhân viên y tế hoặc tư vấn viên sữa mẹ. Trong những tuần đầu, việc bú trực tiếp thường được ưu tiên để nguồn sữa ổn định.
Sữa mẹ bảo quản được bao lâu?
Thời gian bảo quản khác nhau tuỳ nhiệt độ phòng, ngăn mát hay ngăn đông, và các hướng dẫn cũng có khác biệt nhỏ giữa các nguồn. Hãy hỏi nhân viên y tế về mốc cụ thể nên áp dụng và ghi ngày vắt lên từng túi hoặc bình.
Có được hâm sữa mẹ bằng lò vi sóng không?
Không nên, vì lò vi sóng làm nóng không đều và tạo ra những điểm rất nóng có thể gây bỏng miệng bé. Cách thường được khuyên là ngâm bình trong nước ấm và lắc nhẹ cho đều.
Sữa đã rã đông mà bé không uống hết thì làm gì?
Sữa đã rã đông không nên cấp đông lại, và phần bé đã ngậm bú dở thì không nên để dành cho cữ sau. Để tránh lãng phí, hãy trữ thành các phần nhỏ theo lượng bé thường ăn.