Rốn, tắm và chăm sóc da bé trong tuần đầu

Cuống rốn và lần tắm đầu tiên là hai việc làm nhiều người mới làm cha mẹ run tay nhất. Cả hai đều đơn giản hơn nhiều so với vẻ ngoài của chúng, miễn là biết nguyên tắc.

Cuống rốn — nguyên tắc chính

• Giữ sạch và khô.
• Để hở thoáng, không băng kín.
• Gấp mép tã xuống dưới rốn.
• Rửa tay trước khi chạm vào.
• Không kéo, không giật khi thấy sắp rụng.
• Làm theo hướng dẫn cụ thể của cơ sở nơi mình sinh.

Điểm quan trọng nhất là để khô thoáng. Băng kín hoặc đắp thứ gì lên rốn giữ ẩm và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng — ngược với mục tiêu.

Những gì bình thường

• Cuống chuyển từ trắng sang nâu rồi đen, khô lại.
• Có thể có ít dịch trong hoặc vệt máu khô khi sắp rụng.
• Rụng trong khoảng một tới hai tuần.
• Sau khi rụng có thể còn ẩm vài ngày rồi khô hẳn.

Vệt máu khô trên tã khi rốn sắp rụng làm nhiều người hoảng. Đó là bình thường. Điều cần để ý là chảy máu tươi không cầm hoặc dịch có mủ và mùi hôi.

Dấu hiệu nhiễm trùng rốn — đi khám ngay

• Da quanh rốn đỏ, lan rộng.
• Sưng, nóng khi sờ.
• Chảy mủ hoặc dịch có mùi hôi.
• Chảy máu không cầm.
• Bé sốt, bú kém, lờ đờ.

Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh là tình huống cần xử lý sớm. Đừng tự bôi thuốc hay đắp thứ gì — đi khám để được đánh giá và chỉ định đúng.

Trước khi rốn rụng

• Lau người bằng khăn ấm thay vì ngâm bé vào nước.
• Tránh làm ướt vùng rốn.
• Nếu bị ướt thì thấm khô nhẹ nhàng.
• Hỏi hướng dẫn của cơ sở về thời điểm được tắm ngâm.

Hướng dẫn về thời điểm bắt đầu tắm ngâm có khác biệt giữa các nơi, nên hãy hỏi trước khi ra viện thay vì theo lời mách.

Tắm cho bé — chuẩn bị

• Chuẩn bị đủ mọi thứ trước khi cởi đồ bé.
• Phòng ấm, kín gió.
• Nước ấm, thử bằng mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay.
• Mực nước nông.
• Khăn tắm, quần áo sạch, tã để sẵn trong tầm với.
• Tắt điện thoại, không để bị gián đoạn.

Nguyên tắc số một là không bao giờ rời bé dù chỉ một giây khi bé đang ở trong nước, kể cả khi nước rất nông. Vì vậy mọi thứ phải chuẩn bị xong trước.

Cách tắm

• Một tay đỡ đầu và cổ bé suốt quá trình.
• Đặt bé xuống từ từ, chân trước.
• Rửa mặt bằng khăn ẩm, không dùng xà phòng.
• Lau mắt từ trong ra ngoài, mỗi bên một góc khăn sạch.
• Gội đầu nhẹ, không sợ chạm vào thóp.
• Rửa các nếp gấp ở cổ, nách, bẹn.
• Tắm nhanh, vài phút là đủ.
• Bế lên, quấn khăn, thấm khô kỹ các nếp gấp.

Các nếp gấp ở cổ là chỗ hay bị bỏ sót và cũng hay hăm nhất, vì sữa và mồ hôi đọng lại ở đó. Thấm khô kỹ sau khi tắm quan trọng ngang với việc rửa sạch.

Tần suất tắm

• Trẻ sơ sinh không cần tắm hằng ngày.
• Vài lần một tuần thường là đủ.
• Những ngày khác thì lau người bằng khăn ấm.
• Vệ sinh vùng mặc tã thì làm hằng ngày.
• Tắm nhiều quá làm da bé khô.

Da bé sơ sinh mỏng và dễ mất nước hơn da người lớn. Tắm quá thường xuyên và dùng nhiều sản phẩm là nguyên nhân phổ biến của da khô ở bé.

Sản phẩm dùng cho bé

• Trong những tuần đầu, nước sạch thường là đủ.
• Nếu dùng sữa tắm thì chọn loại dịu, không mùi mạnh.
• Dùng lượng rất ít.
• Không dùng sản phẩm có hương liệu mạnh.
• Hỏi nhân viên y tế nếu da bé có vấn đề.

Rất nhiều sản phẩm được quảng cáo cho trẻ sơ sinh và phần lớn không cần thiết trong những tuần đầu. Ít là tốt hơn nhiều trong giai đoạn này.

Vùng mặc tã

• Thay tã thường xuyên, ngay khi bẩn.
• Lau từ trước ra sau, nhất là với bé gái.
• Dùng nước sạch và khăn mềm, hoặc khăn ướt không mùi.
• Để da khô hẳn trước khi mặc tã mới.
• Cho da thoáng khí một lúc mỗi ngày.
• Dùng kem chống hăm nếu cần, hỏi trước nếu không chắc.

Để da khô hoàn toàn trước khi mặc tã mới là bước hay bị bỏ qua khi vội. Độ ẩm còn lại là nguyên nhân chính của hăm tã.

Hăm tã

• Da vùng tã đỏ, có thể có nốt.
• Thay tã thường xuyên hơn.
• Để thoáng nhiều hơn.
• Dùng kem bảo vệ da.
• Đi khám nếu lan rộng, có mụn mủ hoặc không đỡ sau vài ngày.

Hăm không đỡ sau vài ngày chăm sóc thông thường có thể là do nấm và cần loại thuốc khác. Đó là lý do nên đi khám thay vì đổi hết loại kem này tới loại kem khác.

Móng tay

• Cắt hoặc dũa khi móng dài, để bé khỏi cào mặt.
• Dùng kéo hoặc bấm dành riêng cho trẻ sơ sinh.
• Cắt khi bé ngủ say thì dễ hơn.
• Cắt ngang, không cắt sát khoé.
• Nhờ người giữ tay bé nếu cần.

Cắt móng cho bé làm nhiều người sợ vì tay bé quá nhỏ. Làm khi bé đang ngủ say và có người thứ hai giữ tay là cách dễ nhất, và dũa thay vì cắt cũng là lựa chọn an toàn hơn.

Những vùng hay quên

• Nếp gấp cổ — nơi sữa hay đọng.
• Sau tai.
• Nách và bẹn.
• Kẽ ngón tay khi bé nắm chặt.

Những chỗ này ẩm và kín nên dễ đỏ, dễ có mùi. Kiểm tra và lau khô mỗi ngày là đủ để phòng phần lớn vấn đề về da ở trẻ sơ sinh.

Câu hỏi thường gặp