Ba ngày đầu cho con bú là quãng nhiều người mẹ lo nhất trong cả hành trình. Sữa chưa về, bé khóc, và xung quanh ai cũng có ý kiến. Biết trước những gì đang thực sự diễn ra giúp giữ được bình tĩnh trong giai đoạn quyết định này.
Sữa non
- Là sữa đầu tiên, có từ trước khi sinh.
- Đặc, màu vàng hoặc trong, lượng rất ít.
- Giàu kháng thể và chất dinh dưỡng đậm đặc.
- Phù hợp với dạ dày rất nhỏ của bé sơ sinh.
- Vài giọt mỗi cữ là bình thường.
Nỗi lo lớn nhất trong ngày đầu là con đói vì sữa quá ít. Nhưng dạ dày bé sơ sinh chỉ bằng cỡ một hòn bi trong ngày đầu, và sữa non được thiết kế đúng cho kích thước đó. Lượng ít không có nghĩa là không đủ.
Cữ bú đầu tiên
- Nên trong giờ đầu sau sinh nếu điều kiện cho phép.
- Da kề da giúp bé tự tìm vú.
- Bé có thể liếm, mút tay, ngọ nguậy rồi mới bú.
- Đừng vội, để bé tự tìm.
- Nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cách đặt bé.
Cữ bú đầu tiên thường lúng túng cho cả hai và điều đó bình thường. Đây là kỹ năng cả mẹ lẫn bé đều đang học, không phải bản năng tự có sẵn hoàn chỉnh.
Bé bú bao nhiêu lần
- Bé sơ sinh bú rất thường xuyên, cả ngày lẫn đêm.
- Có giai đoạn bé đòi liên tục nhiều giờ liền.
- Bú theo nhu cầu của bé, không theo giờ cố định.
- Việc bú nhiều kích thích cơ thể tạo sữa.
- Không nên để bé ngủ quá lâu mà bỏ cữ trong những ngày đầu.
Giai đoạn bé đòi bú liên tục nhiều giờ làm rất nhiều người mẹ nghĩ mình không đủ sữa. Thực ra đó là cách cơ thể bé báo cho cơ thể mẹ biết cần tạo thêm sữa — nó là một phần của quá trình, không phải dấu hiệu thất bại.
Dấu hiệu bé đòi bú
- Ngọ nguậy, quay đầu tìm.
- Mút tay, mút môi.
- Há miệng khi chạm vào má.
- Khóc là dấu hiệu muộn.
Cho bú khi thấy dấu hiệu sớm thì dễ hơn nhiều so với khi bé đã khóc to. Bé đang khóc khó ngậm đúng, và phải dỗ cho nguôi trước rồi mới cho bú được.
Khi sữa về
- Thường trong khoảng ngày thứ hai tới ngày thứ năm.
- Có thể muộn hơn sau sinh mổ hoặc cuộc sinh khó.
- Ngực căng, nặng, nóng.
- Sữa chuyển từ đặc vàng sang loãng trắng hơn.
- Có người thấy ớn lạnh hoặc xúc động mạnh.
Nếu tới sau ngày thứ năm mà vẫn chưa thấy thay đổi gì thì hãy nói với nhân viên y tế. Có nhiều nguyên nhân làm sữa về muộn và phần lớn có cách hỗ trợ khi được phát hiện sớm.
Xử lý khi ngực căng tức
- Cho bé bú thường xuyên, đừng để dồn.
- Chườm ấm nhẹ trước khi bú.
- Vắt bớt một ít cho quầng vú mềm để bé dễ ngậm.
- Chườm mát sau khi bú.
- Mặc áo lót vừa vặn, không quá chật.
- Đi khám nếu kèm sốt hoặc có vùng đỏ đau.
Khi ngực quá căng, quầng vú cứng lại và bé không ngậm sâu được — càng không bú được thì càng căng. Vắt bớt một ít cho quầng vú mềm trước khi cho bú cắt được vòng lặp này.
Những gì cần theo dõi ở bé
- Số lần đi tiểu tăng dần theo ngày.
- Phân đổi màu từ đen sang xanh rồi vàng.
- Bé có nuốt trong lúc bú không.
- Cân nặng theo dõi ở các buổi khám.
- Bé tỉnh táo và có lúc thoả mãn sau bú.
Đây là những chỉ số thực tế hơn nhiều so với việc đoán xem bé bú được bao nhiêu. Nhân viên y tế sẽ theo dõi chúng trong những ngày đầu, và người mẹ cũng nên biết để tự yên tâm.
Sụt cân sinh lý
- Bé sơ sinh thường sụt một ít cân trong những ngày đầu.
- Sau đó tăng trở lại và về lại cân lúc sinh trong khoảng hai tuần.
- Đây là chuyện bình thường ở mức độ nhất định.
- Nhân viên y tế theo dõi mức sụt và sẽ báo nếu cần can thiệp.
Nghe tin con sụt cân làm nhiều người mẹ hoảng và nghĩ ngay là do mình không đủ sữa. Hãy hỏi nhân viên y tế mức sụt có nằm trong khoảng bình thường không thay vì tự kết luận.
Những điều nên tránh trong giai đoạn này
- Cho bé dùng thứ khác mà chưa hỏi nhân viên y tế.
- Cho bú theo lịch cứng nhắc.
- Giới hạn thời gian mỗi cữ bú.
- So sánh với con của người khác.
- Tự mua các sản phẩm được quảng cáo lợi sữa.
Nếu có lý do khiến cần bổ sung thêm cho bé thì đó là quyết định nên có ý kiến của nhân viên y tế, vì cách làm và thời điểm ảnh hưởng tới nguồn sữa về sau.
Khi nào cần hỗ trợ
- Đau nhiều mỗi lần cho bú.
- Núm vú nứt, chảy máu.
- Bé không ngậm được.
- Bé bú xong vẫn quấy liên tục và không tăng cân.
- Số lần đi tiểu ít hơn dự kiến.
- Sữa chưa về sau ngày thứ năm.
Hãy hỏi trước xem cơ sở mình sinh có tư vấn viên sữa mẹ không. Một buổi hướng dẫn đúng lúc trong những ngày đầu thường giải quyết được vấn đề mà nếu để lâu sẽ khó hơn nhiều.
Điều ít ai nói trước
Cho con bú là kỹ năng phải học, không phải bản năng tự nhiên hoàn chỉnh. Những ngày đầu lúng túng, đau, và lo lắng là trải nghiệm của hầu hết mọi người, kể cả những người sau này cho bú rất thuận lợi. Nếu thấy khó thì đó không phải là dấu hiệu mình làm mẹ tồi — đó là dấu hiệu nên xin hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Sữa non ít quá thì bé có đủ không?
Lượng sữa non trong những ngày đầu rất ít nhưng phù hợp với dạ dày rất nhỏ của bé sơ sinh, nên vài giọt mỗi cữ là bình thường. Điều cần theo dõi là số lần bé đi tiểu và đi ngoài cùng cân nặng, và nhân viên y tế sẽ đánh giá những chỉ số đó.
Khi nào thì sữa về?
Phần lớn người thấy sữa về trong khoảng ngày thứ hai tới ngày thứ năm sau sinh, và có thể muộn hơn sau sinh mổ hoặc sau cuộc sinh khó. Nếu tới sau ngày thứ năm mà vẫn chưa thấy thay đổi thì hãy nói với nhân viên y tế.
Bé đòi bú liên tục có phải là do đói không?
Bé sơ sinh bú rất thường xuyên là chuyện bình thường vì dạ dày nhỏ và sữa mẹ tiêu hoá nhanh, và việc bú nhiều cũng kích thích cơ thể mẹ tạo sữa. Nếu lo bé bú không đủ thì hãy nhờ nhân viên y tế đánh giá thay vì tự cho bé dùng thứ khác.
Ngực căng cứng khi sữa về thì làm sao?
Cho bé bú thường xuyên, chườm ấm trước khi bú và chườm mát sau khi bú thường giúp dễ chịu hơn. Nếu căng tới mức bé không ngậm được hoặc kèm sốt và một vùng đỏ đau thì hãy đi khám.