Nếu chỉ được học một điều về cho con bú thì nên là điều này. Đau núm vú, bé bú lâu mà không no, sữa ít dần, tắc tia — phần lớn những vấn đề đó đều quay về cùng một gốc: bé ngậm chưa đúng. Sửa được chỗ đó thì phần lớn những thứ kia tự hết.
Dấu hiệu khớp ngậm đúng
- Miệng bé mở rộng như đang ngáp.
- Ngậm cả quầng vú chứ không chỉ núm.
- Môi dưới trề ra ngoài.
- Cằm chạm vào vú.
- Mũi thoáng, không bị bịt.
- Má bé đầy đặn, không hõm vào.
- Nghe thấy tiếng nuốt đều đặn.
- Mẹ không đau sau vài giây đầu.
Dấu hiệu cuối là dấu hiệu đáng tin nhất và dễ kiểm nhất. Cảm giác kéo mạnh trong vài giây đầu là bình thường, nhưng đau kéo dài suốt cữ bú thì gần như luôn là do khớp ngậm.
Dấu hiệu khớp ngậm sai
- Bé chỉ ngậm đầu núm.
- Môi mím vào trong.
- Má hõm vào khi mút.
- Nghe tiếng chép chép hoặc tiếng tách.
- Mẹ đau suốt cữ bú.
- Núm vú ra khỏi miệng bé bị méo, dẹt hoặc trắng nhợt.
- Bé bú rất lâu mà vẫn quấy.
Hình dạng núm vú sau khi bé nhả ra là chỉ dấu rất rõ: nếu nó tròn đều như trước thì khớp ngậm ổn; nếu nó bị dẹt như đầu son môi thì bé đang ngậm nông.
Cách đặt bé vào vú
- Bế bé sát người, bụng bé áp vào bụng mẹ.
- Tai, vai và hông bé thẳng hàng.
- Mũi bé ngang với núm vú.
- Đỡ gáy và vai bé, không ấn vào sau đầu.
- Chạm núm vú vào môi trên để bé há to.
- Chờ bé há rộng rồi mới đưa nhanh vào.
- Đưa cằm bé chạm vú trước.
Hai chi tiết tạo khác biệt lớn nhất: chờ bé há thật rộng thay vì đưa vào khi miệng mới hé, và đưa cằm chạm vào trước. Đưa quá sớm gần như luôn dẫn tới ngậm nông.
Sửa khi bé ngậm sai
- Đưa ngón tay sạch vào khoé miệng bé.
- Nhẹ nhàng phá lực hút rồi tách ra.
- Không kéo bé ra khi còn đang ngậm chặt.
- Dỗ bé bình tĩnh lại.
- Đặt lại từ đầu.
Nhiều người ngại làm phiền bé nên cố chịu đau cho hết cữ. Điều đó dẫn tới nứt núm vú và bé cũng không bú hiệu quả. Đặt lại tốn ba mươi giây và tránh được cả tuần đau.
Tư thế ôm nôi
- Bé nằm ngang trước ngực, đầu ở khuỷu tay cùng bên.
- Dùng gối kê để không phải cúi người.
- Là tư thế quen thuộc nhất nhưng khó chỉnh nhất với bé nhỏ.
Lỗi phổ biến ở tư thế này là mẹ cúi người xuống đưa vú tới bé thay vì đưa bé lên tới vú. Cúi lâu gây đau lưng và cũng làm khớp ngậm kém đi. Kê gối cho bé cao lên là cách sửa.
Tư thế ôm bóng
- Bé nằm dưới cánh tay, chân hướng ra sau lưng mẹ.
- Tay mẹ đỡ gáy và vai bé.
- Kê gối dưới cánh tay.
- Rất hợp với người sinh mổ vì không đè lên bụng.
- Cũng hợp khi cho bú song sinh.
Đây là tư thế được gợi ý nhiều nhất sau sinh mổ. Nó cũng cho mẹ nhìn rõ miệng bé nên dễ chỉnh khớp ngậm hơn — hữu ích trong những ngày đầu khi còn đang học.
Tư thế nằm nghiêng
- Mẹ và bé cùng nằm nghiêng đối diện nhau.
- Kê gối sau lưng mẹ.
- Rất hợp cho cữ đêm và sau sinh mổ.
- Cho phép mẹ nghỉ trong lúc cho bú.
- Cẩn thận không ngủ quên ở tư thế không an toàn.
Tư thế này giúp rất nhiều trong những tuần thiếu ngủ. Nhưng nếu thấy buồn ngủ thì hãy nhờ người đưa bé về chỗ nằm của bé sau khi bú xong, thay vì ngủ quên cùng bé ở tư thế không an toàn.
Tư thế ngả lưng
- Mẹ ngả người ra sau trên ghế hoặc gối.
- Đặt bé nằm sấp trên ngực mẹ.
- Để bé tự tìm và tự ngậm.
- Hữu ích khi bé khó ngậm ở các tư thế khác.
Tư thế này dựa vào phản xạ tự nhiên của bé và nhiều người thấy hiệu quả bất ngờ khi các cách khác không được. Nó cũng thoải mái cho mẹ vì không phải giữ bé bằng sức tay.
Bố trí chỗ ngồi cho bú
- Ghế có tựa lưng, kê gối sau thắt lưng.
- Gối đỡ dưới tay bế bé.
- Kê chân lên ghế thấp.
- Nước và đồ ăn nhẹ trong tầm với.
- Điện thoại và khăn để sẵn.
Cữ bú có thể kéo dài và lặp lại nhiều lần trong ngày, nên một chỗ ngồi được bố trí tốt tạo khác biệt lớn cho lưng và vai của người mẹ trong suốt nhiều tháng.
Khi đã chỉnh mà vẫn đau hoặc bé vẫn khó ngậm
- Xin tư vấn viên sữa mẹ hoặc nhân viên y tế xem trực tiếp.
- Có thể có nguyên nhân ở bé, chẳng hạn dính thắng lưỡi.
- Có thể liên quan tới hình dạng núm vú.
- Đừng chịu đựng nhiều tuần rồi mới hỏi.
Một buổi được người có chuyên môn quan sát trực tiếp cữ bú thường giải quyết được vấn đề mà đọc bao nhiêu bài viết cũng không xong. Nếu cơ sở có dịch vụ này thì đó là thứ rất đáng dùng.
Điều cần nhớ
Đau khi cho bú không phải là điều bình thường phải chịu đựng, dù nhiều người sẽ nói với bạn như vậy. Nó là tín hiệu có gì đó cần chỉnh, và phần lớn chỉnh được. Xin giúp sớm là cách rút ngắn giai đoạn khó khăn này từ nhiều tuần xuống vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết bé ngậm đúng?
Dấu hiệu thường thấy là miệng bé mở rộng, ngậm cả quầng vú chứ không chỉ núm, môi dưới trề ra ngoài, cằm chạm vú và nghe thấy tiếng nuốt đều. Quan trọng nhất là mẹ không thấy đau sau vài giây đầu.
Cho bú có đau không?
Cảm giác kéo mạnh trong vài giây đầu là bình thường, nhưng đau kéo dài suốt cữ bú thì không và thường là dấu hiệu khớp ngậm chưa đúng. Nếu đau nhiều hoặc núm vú nứt thì hãy xin hướng dẫn từ nhân viên y tế hoặc tư vấn viên sữa mẹ.
Nên cho bú ở tư thế nào?
Không có tư thế tốt nhất cho mọi người, và nhiều người thử vài tư thế rồi giữ lại cái nào thấy hợp. Người sinh mổ thường thấy tư thế ôm bóng hoặc nằm nghiêng dễ chịu hơn vì không đè lên vết mổ.
Bé ngậm sai thì sửa thế nào?
Đưa ngón tay sạch vào khoé miệng bé để phá lực hút rồi nhẹ nhàng tách ra, sau đó đặt lại từ đầu thay vì cố chịu. Đừng kéo bé ra khi bé vẫn đang ngậm chặt vì điều đó làm đau và làm tổn thương núm vú.