Tiếng khóc không dứt lúc ba giờ sáng, khi đã thử mọi cách và không cách nào được, là trải nghiệm làm nhiều người mới làm cha mẹ vỡ vụn. Bài này về cách dỗ, nhưng quan trọng hơn là về giới hạn của chính mình và cách giữ an toàn khi chạm tới giới hạn đó.
Vì sao bé khóc
- Đói.
- Tã bẩn hoặc ướt.
- Quá nóng hoặc quá lạnh.
- Mệt và khó vào giấc.
- Cần được ôm, cần tiếp xúc.
- Đầy hơi, khó chịu ở bụng.
- Quá tải với âm thanh, ánh sáng, người lạ.
- Đôi khi không vì lý do rõ ràng nào.
Mục cuối là mục cần được nói ra: đôi khi thật sự không có lý do tìm được, và điều đó không có nghĩa là cha mẹ đang bỏ sót gì. Khóc là cách giao tiếp duy nhất bé có.
Thứ tự kiểm tra
- Bé có đói không — thử cho bú.
- Tã có bẩn không.
- Bé có quá nóng hoặc quá lạnh không — sờ gáy.
- Có gì cọ vào người bé không, nhãn quần áo, sợi tóc quấn ngón tay.
- Bé có mệt quá không.
- Bé có cần được ôm không.
Sợi tóc quấn quanh ngón tay hoặc ngón chân bé là nguyên nhân hiếm nhưng có thật và rất dễ bỏ sót. Nếu bé khóc dữ dội không rõ lý do, đáng kiểm tra từng ngón.
Những cách dỗ thường hiệu quả
- Da kề da.
- Bế đi lại, đung đưa nhẹ nhàng.
- Quấn bé theo cách an toàn.
- Tiếng ồn đều đặn, nhẹ.
- Giảm ánh sáng, giảm tiếng động.
- Cho bé mút — ngón tay sạch hoặc núm vú giả.
- Bế nghiêng người bé trên tay.
- Ra ngoài hiên hoặc đổi không gian.
Không cách nào hiệu quả với mọi bé, và cách hiệu quả hôm nay có thể vô dụng ngày mai. Thử lần lượt, mỗi cách một lúc, thay vì đổi liên tục — đổi quá nhanh làm bé càng quá tải.
Đầy hơi
- Vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú.
- Bế thẳng người bé một lúc sau bú.
- Đạp chân bé nhẹ nhàng như đạp xe.
- Xoa bụng theo chiều kim đồng hồ.
- Kiểm tra khớp ngậm để bé nuốt ít hơi hơn.
Nếu bé hay đầy hơi và quấy sau bú, khớp ngậm là chỗ đáng kiểm tra đầu tiên. Bé ngậm nông nuốt nhiều hơi hơn, và sửa chỗ đó thường giải quyết được vấn đề.
Giai đoạn quấy chiều tối
- Rất nhiều bé quấy nhiều vào khoảng chiều tối.
- Kéo dài hàng giờ, khó dỗ.
- Thường bắt đầu trong vài tuần đầu.
- Giảm dần sau vài tháng.
- Không phải dấu hiệu bệnh.
Khung giờ này trùng đúng lúc cả nhà mệt nhất trong ngày. Chia ca là cách thực tế nhất: một người bế bé đi lại, người kia nghỉ, rồi đổi.
Khi nào tiếng khóc là dấu hiệu cần đi khám
- Khóc thét khác thường, không dỗ được.
- Kiểu khóc đổi hẳn so với bình thường.
- Khóc kèm sốt.
- Khóc kèm bú kém hoặc bỏ bú.
- Khóc kèm lờ đờ giữa các cơn.
- Khóc kèm nôn vọt hoặc bụng chướng.
- Khóc yếu ớt, rên rỉ thay vì khóc to.
Mục cuối đáng chú ý: tiếng khóc yếu đi hoặc chuyển thành rên rỉ ở trẻ sơ sinh là dấu hiệu đáng lo hơn tiếng khóc to. Bé khóc to là bé còn sức.
Khi cha mẹ chạm giới hạn
- Đặt bé xuống chỗ nằm an toàn.
- Ra khỏi phòng vài phút.
- Hít thở, uống nước, gọi cho ai đó.
- Quay lại khi đã bình tĩnh.
- Đổi ca với người khác nếu có thể.
- Gọi người giúp nếu thấy quá sức.
Bé khóc thêm vài phút trong nôi an toàn hơn nhiều so với việc người lớn mất kiểm soát. Đây không phải là bỏ mặc con — đó là quyết định đúng đắn nhất trong tình huống đó.
Điều tuyệt đối không được làm
Không bao giờ rung lắc bé, dù chỉ một lần và dù chỉ trong giây lát. Đầu bé nặng so với cơ thể và cổ còn yếu, nên rung lắc có thể gây tổn thương não nghiêm trọng và vĩnh viễn. Đây là điều cả nhà cần biết, kể cả người trông bé, ông bà và anh chị lớn hơn. Nếu thấy mình sắp mất kiểm soát, hãy đặt bé xuống và ra khỏi phòng.
Nói với người trông bé
- Cho họ biết bé hay khóc vào lúc nào.
- Chỉ cho họ cách dỗ mình thấy hiệu quả.
- Nói rõ tuyệt đối không được rung lắc bé.
- Nói rằng đặt bé xuống và gọi mình là điều nên làm khi quá sức.
Điều này nên được nói thẳng với tất cả những ai trông bé, kể cả người trong nhà. Không phải vì nghi ngờ ai, mà vì bất kỳ người nào cũng có thể chạm giới hạn khi kiệt sức — và biết trước phải làm gì lúc đó là điều quan trọng nhất.
Cho chính cha mẹ
Tiếng khóc của con tác động lên người lớn mạnh hơn hầu hết mọi âm thanh khác, và cảm giác bất lực khi không dỗ được là thật. Nếu thấy mình kiệt sức, bực bội thường xuyên, hoặc sợ ở một mình với bé, hãy nói với nhân viên y tế. Đó không phải dấu hiệu làm cha mẹ tồi — đó là dấu hiệu cần được giúp, và việc xin giúp là điều đúng đắn nhất có thể làm cho cả mình lẫn con.
Câu hỏi thường gặp
Bé khóc nhiều có phải do đói không?
Đói là một lý do nhưng không phải lý do duy nhất; bé còn khóc vì tã bẩn, quá nóng hoặc quá lạnh, mệt, cần được ôm, hoặc đơn giản vì quá tải với thế giới xung quanh. Nếu bé vẫn bú đủ, đi tiểu đủ và tăng cân tốt thì đói nhiều khả năng không phải nguyên nhân chính.
Vì sao bé hay quấy vào chiều tối?
Nhiều bé có giai đoạn quấy khóc nhiều vào khoảng chiều tối trong những tuần đầu, và điều này thường giảm dần sau vài tháng. Nó không phải dấu hiệu bệnh nhưng vẫn nên nói với nhân viên y tế nếu thấy quá mức hoặc kèm dấu hiệu khác.
Khi nào tiếng khóc là dấu hiệu cần đi khám?
Khi bé khóc thét khác thường không dỗ được, khóc kèm sốt, bú kém, lờ đờ, nôn vọt, bụng chướng, hoặc khi kiểu khóc thay đổi hẳn so với bình thường. Nếu thấy có gì đó khác lạ mà không chỉ ra được là gì thì cũng nên gọi.
Khi quá mệt và bực bội vì bé khóc thì làm gì?
Đặt bé xuống chỗ nằm an toàn, ra khỏi phòng vài phút để bình tĩnh lại, rồi quay lại — bé khóc thêm vài phút trong nôi an toàn hơn nhiều so với việc mình mất kiểm soát. Tuyệt đối không bao giờ rung lắc bé, và hãy gọi người giúp nếu thấy quá sức.